ပဋိသမ္ဘိဒါလေးပါး
စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါကျွမ်းကျင်မှုလေးမျိုး — အဓိပ္ပာယ်၊ ဓမ္မမူ၊ ဘာသာစကားနှင့် ပဋိဘာဏ်ဉာဏ်တို့တွင် — ဓမ္မကို နားလည်ရုံသာမက ကောင်းစွာ…
ဂုဟဋ္ဌကသုတ္တနိဒ္ဒေသော
ဂုဟဋ္ဌကသုတ်၏ ဂါထာများကို စကားလုံးတစ်လုံးချင်း ရှင်းလင်းထားခြင်း — ကိုယ်ခန္ဓာသည် လူတို့ ငြိကပ်နေသော ဂူဖြစ်၍ ကာမကို ပယ်ရန်ခက်ပြီး မည်သူမျှ ဖြေလွှတ်မပေးနိုင်ပါ။ လူသည် ရှေ့ကိုလည်းကြည့်၊ နောက်ကိုလည်းကြည့်၍ ကျော်လွန်သွားသောအရာကို ငိုကြွေးတတ်သည်။ ရေခန်းလာသော ရေထဲက ငါးကဲ့သို့ ရုန်းကန်တတ်သည်။
နိဒ္ဒေသသည် ခုဒ္ဒကနိကာယ် သုတ္တန္တပိဋကတ်ပါ ကျမ်းဖြစ်ပြီး သုတ္တနိပါတ်ရှိ ဂါထာများကို စကားလုံးတစ်လုံးချင်း၊ ပုဒ်တစ်ပုဒ်ချင်း ရှင်းလင်းထားသည်။ အဋ္ဌကဝဂ်ကို ရှင်းလင်းသည့်အပိုင်းကို မဟာနိဒ္ဒေသဟု ခေါ်သည်။ ဤစာမျက်နှာသည် ဂုဟဋ္ဌကသုတ္တနိဒ္ဒေသအကြောင်းဖြစ်ပြီး ဂုဟဋ္ဌကသုတ်၏ ဂါထာရှစ်ပုဒ်ကို ချဲ့ထွင်ရှင်းပြထားသည်။
အစပြုဂါထာက “ဂူ၌ ငြိကပ်နေသော လူသည် ကိလေသာများစွာဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခံရ၏၊ တည်နေလျက် တွေဝေရာသို့ နစ်မြုပ်၏၊ ထိုသို့သောသူသည် ဝိဝေကမှ ဝေးကွာ၏၊ အကြောင်းမူကား လောက၌ ကာမတို့ကို လွယ်ကူစွာ မပယ်နိုင်ပေ” ဟု ဆိုသည်။ နိဒ္ဒေသက ဤနေရာ၌ ဂူဟူသည် ဤကိုယ်ခန္ဓာကိုယ်တိုင်ကို ဆိုလိုပြီး တွေဝေရာဟူသည် ကာမဂုဏ်ငါးပါးကို ဆိုလိုကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်။
ထို့နောက် ဂါထာက ငြိကပ်နေသောစိတ်၏ သဘောများကို ဆက်လက်ပြသည်။ ရှေ့နှင့်နောက်ကို ကြည့်ခြင်း၊ သေပြီးလျှင် မည်သို့ဖြစ်မည်ကို ရူးသွပ်ကြောင့်ကြခြင်းမှ စ၍ မိမိဥစ္စာဟု စွဲမြဲသောအရာကြောင့် ရုန်းကန်နေသည့် သတ္တဝါအုပ်စုကို မြင်ကွင်းအထိ ဖော်ပြပြီး အဆုံးစွန်နှစ်ခုကို နှစ်သက်မှု ပယ်ခြင်း၊ ဖဿကို သိပြီးလျှင် မလိုက်စားခြင်းနှင့် မိမိကိုယ်ကိုယ်တိုင် နောက်မှ အပြစ်တင်ရမည့်အရာကို မပြုခြင်းဟူသော တိုက်ရိုက်အကျင့်ဖြင့် နိဂုံးချုပ်သည်။
နိဒ္ဒေသက ကိုယ်ခန္ဓာကို ဂူဟု ခေါ်ပြီး အခြားအမည်များစွာလည်း ရှိကြောင်း တိုက်ရိုက်ဆိုသည်။ ဥပမာ လှေသင်္ဘော၊ ရထား၊ ခြတောင်ပို့၊ အသိုက်၊ မြို့၊ တဲ၊ အကျိတ်နှင့် အိုးတို့ဖြစ်သည်။ လူသည် နံရံတွင် ရိုက်ထားသော သံမှိုတွင် ချိတ်ထားသည့်အရာကဲ့သို့ ကိုယ်ခန္ဓာတွင် ငြိကပ်နေပြီး ရာဂ၊ အမျက်၊ မောဟမှ စ၍ ဣဿာနှင့် မစ္ဆရိယအထိ ကိလေသာများစွာဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခံနေရသည်။ တွေဝေရာဟူသော စကားလုံးကိုမူ နိဒ္ဒေသက ကာမဂုဏ်ငါးပါး ဟု ရှင်းပြသည်။
ယနေ့ စိတ်ခံစားချက် လေးလံနေခြင်းမှာ နာကျင်ခြင်း၊ အိပ်ငိုက်ခြင်း၊ ဆာလောင်ခြင်းကဲ့သို့ ကိုယ်ခန္ဓာကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ခံစားရလျှင် ဤသည်မှာ စိတ်သည် ယခု နေထိုင်နေသော ဂူဖြစ်ကြောင်း သိပြီး ပတ်ဝန်းကျင်လူများကို အပြစ်မတင်ဘဲ အကြောင်းရင်းကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပါ။
နိဒ္ဒေသက ဝိဝေကကို သုံးမျိုး ခွဲခြားပြသည် — ကာယဝိဝေကမှာ တိတ်ဆိတ်ရာ၌ နေထိုင်ခြင်းနှင့် တစ်ဦးတည်း နေနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ စိတ္တဝိဝေကမှာ နီဝရဏနှင့် ကိလေသာတို့မှ အဆင့်ဆင့် ကင်းဆိတ်သောစိတ်ဖြစ်သည်။ ဥပဓိဝိဝေကမှာ ကိလေသာ၊ ခန္ဓာနှင့် အဘိသင်္ခါရတို့ကို စွန့်လွှတ်ရာ နိဗ္ဗာန်ဖြစ်သည်။ ကာမဂုဏ်တွင် နစ်မြုပ်နေသူသည် ဤဝိဝေကသုံးမျိုးလုံးမှ ဝေးကွာနေသည်။
စိတ်ကို မငြိမ်းချမ်းစေနိုင်သေးလျှင် ကာယဝိဝေကမှ စတင်ပါ။ ဥပမာ အသံနှင့် ဖန်သားပြင် မရှိဘဲ တစ်ဦးတည်း အမှန်တကယ် နေနိုင်သည့်နေ့တွင် နာရီဝက်လောက် အချိန်ရှာကြည့်ပါ။
ဂါထာက သတ္တဝါတို့သည် တောင့်တမှုကို အကြောင်းရင်းထား၍ ဘဝကို နှစ်သက်ခြင်းဖြင့် ချည်နှောင်ခံနေရသဖြင့် မိမိကိုယ်ကို လွတ်မြောက်စေရန် ခက်ခဲပြီး အခြားသူကိုလည်း လွတ်မြောက်စေ၍ မရနိုင်ဟု ဆိုသည်။ မိမိကိုယ်တိုင် နစ်မြုပ်နေသူသည် အခြားသူကို ဆွဲမတင်နိုင်ကြောင်း နိဒ္ဒေသက ရှင်းပြပြီး သန့်ရှင်းခြင်းနှင့် မသန့်ရှင်းခြင်းသည် မိမိကိုယ်ပိုင်သာဖြစ်ကြောင်း၊ အခြားသူက အခြားသူကို သန့်ရှင်းစေ၍ မရနိုင်ကြောင်း ဗုဒ္ဓဝစနကို ကိုးကား၍ အလေးပေးသည်။
မည်သူတစ်ဦးဦးက မိမိဘဝကို ပြောင်းလဲပေးမည်ဟု စောင့်မနေပါနှင့်။ ချစ်ရသူကို အကျင့်ဆိုးမှ ဖယ်ရှားပေးရမည်ဟု မိမိကိုယ်ကို ဖိအားမပေးပါနှင့်။ ကျွန်ုပ်တို့ လုပ်နိုင်သည်မှာ လမ်းညွှန်ပေးခြင်းနှင့် ပုံသက်သေပြခြင်းသာဖြစ်သည်။
ဂါထာက အနာဂတ်တွင် ကာမကို မျှော်လင့်သူနှင့် အတိတ်တွင် ရခဲ့ဖူးသော ကာမကို ငိုကြွေးသူတို့အကြောင်း ဆိုသည်။ နိဒ္ဒေသက ရှေ့ကရှိခဲ့သော ကာမကို တောင့်တခြင်းဟူသည် ကျော်လွန်သွားပြီးသော ကာမဂုဏ်ငါးပါးကို ညည်းတွားပြောဆိုခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရှင်းပြပြီး ရှေ့ဘက်ဟူသည် မရောက်သေးသောအရာကို စိတ်ကူးယဉ်ဖန်တီးခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ဟောင်းသော ဓာတ်ပုံများကို လှန်ကြည့်နေမိခြင်း၊ သို့မဟုတ် ငွေမရှိသေးသည့် ပစ္စည်းကို ဝယ်ရန် စီစဉ်နေမိခြင်းကို သတိထားမိလျှင် “ယခု အမှန်တကယ် ချို့တဲ့နေသည်က ဘာလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်က မျက်မှောက်မှာ မရှိတာလား” ဟု မိမိကိုယ်ကို တိုတိုမေးကြည့်ပါ။
ဂါထာက ကာမ၌ တပ်မက်၍ လုံ့လစိုက်ကာ တွေဝေမွေ့လျော်နေသည့်သတ္တဝါတို့သည် မညီမျှသောကံ၌ တည်နေပြီး ဒုက္ခက လွှမ်းမိုးသောအခါ “ငါသည် ဤဘဝမှ စုတေပြီးနောက် အဘယ်သို့ ဖြစ်လိမ့်မည်နည်း” ဟု ငိုကြွေးတတ်ကြောင်း ဆိုသည်။ နိဒ္ဒေသက ဘဝကို တဏှာမကင်းသေးသူ၏ မြင်ကွင်းကိုလည်း ဖော်ပြထားပြီး ထိုသူသည် သေမင်း၏ နှုတ်ခမ်းအနီး ဝန်ငြင်းနေသည်ဟု ဆိုသည်။
အနာဂတ်ကို ကြောက်ခြင်းကြောင့် စိတ်တုန်လှုပ်နေလျှင် ဖြေဆိုနိုင်သည့်မေးခွန်းသို့ ပြန်လာပါ — ယနေ့ ကောင်းမှုအဘယ်ကို ပြုနိုင်သေးသနည်း။ သေပြီးလျှင် မည်သို့ဖြစ်မည်ဟူသော ဖြေ၍မရသည့်မေးခွန်းမဟုတ်ပါ။
နိဒ္ဒေသ၏ အသုံးအနှုန်းအတိုင်း ဤဂါထာက ဤလောက၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော သတ္တဝါသည် ဤသာသနာတွင် သင်ယူသင့်သည်၊ လောက၌ မညီမျှသောကံတစ်ခုခုကို မညီမျှသောကံဟု သိ၍ ထိုကံကြောင့် ထိုကံကို မကျင့်သင့်ဟု ဆိုသည်။ နိဒ္ဒေသက မညီမျှသောကံသည် ကာယကံ၊ ဝစီကံနှင့် မနောကံ ရှိသည်ဟု ရှင်းပြသည်။ သင်ယူခြင်းဟူသည်မှာ သိက္ခာသုံးပါး — အဓိသီလ၊ အဓိစိတ်နှင့် အဓိပညာ ဖြစ်ပြီး ပညာရှိတို့သည် ဤအသက်ရှင်မှုကို အနည်းငယ်သာဟု ဆိုကြသည်ဟု နိဂုံးချုပ်သည်။
ရလဒ်ရသော်လည်း ဖြောင့်မတ်မှုမရှိသည့် ဖြတ်လမ်းတစ်ခု ရှိလာလျှင် “ဤနည်းသည် ညီမျှမျှတသလော၊ မညီမျှသလော” ဟူသော မေးခွန်းတစ်ခုတည်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်ပြီး ထိုအဖြေအတိုင်း ရွေးချယ်ပါ။
ဂါထာက မိမိဥစ္စာဟု စွဲယူထားသောအရာကြောင့် ရုန်းကန်နေသည့် သတ္တဝါအုပ်စုကို စီးဆင်းမှု ကုန်ခန်းသွားသော ရေနည်းရေတိမ်ထဲရှိ ငါးအုပ်စု ရုန်းကန်နေသကဲ့သို့ ကြည့်ရန် ဖိတ်ခေါ်သည်။ နိဒ္ဒေသက ချဲ့ထွင်ဆိုသည်မှာ လူသည် မိမိဥစ္စာကို လုယူခံရမည်ကို သံသယရှိချိန်၊ လုယူခံနေရချိန်နှင့် လုယူခံရပြီးချိန်တို့တွင် ရုန်းကန်သကဲ့သို့ ပြောင်းလဲမည်ကို သံသယရှိချိန်၊ ပြောင်းလဲနေချိန်နှင့် ပြောင်းလဲသွားပြီးချိန်တို့တွင်လည်း ရုန်းကန်သည်ဟူ၍ဖြစ်သည်။
မဖြစ်သေးသည့်အရာကို စိတ်ပူမည့်အစား ယခု မည်သည့်အဆင့်တွင်ရှိသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ခွဲခြားကြည့်ပါ။ မဖြစ်သေးလျှင် ပြုလုပ်နိုင်သလောက် ပြင်ဆင်ပြီး ချထားပါ။ ကြိုတင်၍ ဒုက္ခခံစရာ မလိုပါ။
ဂါထာက အကျင့်ကို အကျဉ်းချုပ်၍ အဆုံးစွန်နှစ်ဖက်ကို နှစ်သက်မှု ပယ်ရမည်၊ ဖဿကို သိပြီးလျှင် မလိုက်စားရ၊ မိမိကိုယ်ကို အပြစ်တင်ရမည့်ကံကို မပြုရ၊ မြင်ရသောအရာနှင့် ကြားရသောအရာတွင် မငြိကပ်ရဟု ဆိုသည်။ နိဒ္ဒေသက အဆုံးစွန်နှစ်ဖက်တွင် ဖဿနှင့် ဖဿ၏ ဖြစ်ကြောင်း၊ အတိတ်နှင့် အနာဂတ်၊ သုခဝေဒနာနှင့် ဒုက္ခဝေဒနာ၊ နာမ်နှင့် ရူပတို့ကဲ့သို့ အတွဲများစွာ ရှိသည်ဟု ရှင်းပြပြီး လူသည် မိမိကိုယ်ကို နည်းလမ်းနှစ်မျိုးဖြင့် အပြစ်တင်နိုင်သည် — ပြုမိသောကြောင့်နှင့် မပြုမိသောကြောင့်ဟု ရှင်းပြသည်။
ဆုံးဖြတ်ချက်မချမီ ရိုးရိုးစံတစ်ခု ထားပါ — တစ်နှစ်အကြာ ပြန်ကြည့်လျှင် ဤအရာကို ပြုမိသောကြောင့် မိမိကိုယ်ကို အပြစ်တင်ရမည်လော၊ ဤအရာကို မပြုမိသောကြောင့် အပြစ်တင်ရမည်လော။
ဤသုတ်တွင် လက်တွေ့အသုံးဝင်ဆုံး ပုံရိပ်မှာ စီးဆင်းမှု ပြတ်သွားသော ရေအိုင်ထဲက ငါးပုံရိပ်ဖြစ်သည်။ လူသည် မိမိ၏ ဥစ္စာကို လုယူခံရမည်ကို ကြောက်နေချိန်၊ လုယူခံနေရချိန်၊ လုယူခံရပြီးချိန်၊ ထို့ပြင် ပြောင်းလဲသွားမည်ကို ကြောက်နေချိန်နှင့် ပြောင်းလဲသွားပြီးချိန်တို့တွင် ရုန်းကန်ကြောင်း နိဒ္ဒေသက ရှင်းပြသည်။ ထို့ကြောင့် ဒုက္ခသည် ဖြစ်ရပ်မှန်ထက် အကြိမ်များစွာ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်သည်။
နောက်တစ်ချက်ကို ချက်ချင်းအသုံးချနိုင်သည်မှာ “မည်သူမျှ ဖြေလွှတ်မပေးနိုင်” ဟူသောစကားဖြစ်သည်။ သန့်ရှင်းခြင်းနှင့် မသန့်ရှင်းခြင်းသည် မိမိကိုယ်ပိုင်သာဖြစ်ကြောင်း၊ အခြားသူက မည်သူ့ကိုမျှ သန့်ရှင်းစေ၍ မရနိုင်ကြောင်း ဗုဒ္ဓဝစနကို ကိုးကား၍ နိဒ္ဒေသက အလေးပေးသည်။ ကောင်းသောဆရာသည် လမ်းညွှန်ပေးနိုင်သော်လည်း အစားထိုး လျှောက်လှမ်းပေး၍ မရနိုင်ပါ။
မိမိကိုယ်ကိုယ်တိုင် အပြစ်တင်စရာကို မပြုရန်ဆိုသည့်အချက်မှာ နေ့စဉ် လွယ်ကူစွာ တိုင်းတာနိုင်သည့် စံတစ်ခုအဖြစ် သုံးနိုင်သည်။ လူသည် မိမိကိုယ်ကို နည်းလမ်းနှစ်မျိုးဖြင့် အပြစ်တင်နိုင်ကြောင်း နိဒ္ဒေသက ဆိုသည် — မပြုသင့်သောအရာကို ပြုမိသောကြောင့်နှင့် ပြုသင့်သောအရာကို မပြုမိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အိပ်ရာမဝင်မီ နှစ်ဖက်စလုံးကို ဆန်းစစ်ပြီး နောက်နေ့တွင် ပြင်ဆင်ကြည့်ပါ။
ကိုးကားထားသော စာမျက်နှာရှိ မူရင်းစာသားကို ဖတ်ရန် နှိပ်ပါ
ကျွမ်းကျင်မှုလေးမျိုး — အဓိပ္ပာယ်၊ ဓမ္မမူ၊ ဘာသာစကားနှင့် ပဋိဘာဏ်ဉာဏ်တို့တွင် — ဓမ္မကို နားလည်ရုံသာမက ကောင်းစွာ…
အိမ်ထောင်သည်တို့အတွက် တရားလေးချက် — သစ္စာ၊ မိမိကိုယ်ကို လေ့ကျင့်ခြင်း၊ ခံနိုင်ရည်နှင့် စွန့်ကြဲခြင်း၊ ဤဘဝကို က…
လူတစ်ဦးသည် အဆိပ်ပြင်းသော မြွေလေးကောင်၊ လူသတ်သမားခြောက်ဦးနှင့် ရွာကိုတိုက်ခိုက်သည့် ဓားပြတို့ထံမှ ထွက်ပြေးလာရာ …
စရဝဂ်ရှိ လုံ့လလေးမျိုး — ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ပယ်ခြင်း၊ ပွားများခြင်း၊ စောင့်ရှောက်ခြင်း — နှင့် ဘတ္တုဒ္ဒေသက (ဆွမ်…