ปัพพโตปมสูตร: ภูเขาที่กลิ้งมาจากสี่ทิศ
ใช้ในชีวิตประจำวัน

ปัพพโตปมสูตร: ภูเขาที่กลิ้งมาจากสี่ทิศ

ปพฺพโตปมสุตฺตํ

ถ้าภูเขาใหญ่สี่ลูกกำลังกลิ้งบดสัตว์มาจากสี่ทิศ จะทำอะไรได้นอกจากประพฤติธรรม — ความแก่และความตายกำลังกลิ้งเข้ามาเช่นนั้น

๕ ข้อ

ในปัพพโตปมสูตร โกสลสังยุต พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จมาเฝ้าในเวลากลางวัน เมื่อทรงถามว่าเสด็จมาจากไหน พระราชาตรัสตามตรงว่ากำลังขวนขวายในราชกิจ แบบที่กษัตริย์ผู้มัวเมาในอิสริยะและกามทำกัน

พระพุทธเจ้าจึงตรัสถามว่า ถ้ามีคนที่เชื่อถือได้มาจากทิศตะวันออก ตะวันตก เหนือ และใต้ แต่ละคนทูลว่าเห็นภูเขาใหญ่สูงจรดเมฆกลิ้งบดสัตว์ทั้งหลายเข้ามา ในภัยใหญ่เช่นนั้นที่ความเป็นมนุษย์หาได้ยาก พระองค์ควรทำอะไร พระราชาทูลว่า จะทำอะไรได้นอกจากประพฤติธรรม ประพฤติสม่ำเสมอ ทำกุศล ทำบุญ

พระพุทธเจ้าตรัสว่า ความแก่และความตายกำลังครอบงำพระองค์อยู่เช่นนั้น พระราชายอมรับว่า กองทัพช้าง ม้า รถ พลเดินเท้า มนต์ของที่ปรึกษา และทรัพย์ในท้องพระคลัง ล้วนหยุดความแก่และความตายไม่ได้ จึงไม่มีอะไรจะทำได้นอกจากประพฤติธรรม

  1. ๑

    ยอมรับตามจริงว่ากำลังยุ่งกับอะไร ราชกรณียานิ

    พระเจ้าปเสนทิไม่ได้แก้ตัว แต่ตรัสตรง ๆ ว่ากำลังยุ่งกับราชกิจแบบกษัตริย์ผู้มัวเมาในอำนาจ ความซื่อตรงนี้ทำให้การสนทนาต่อจากนั้นเกิดประโยชน์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ทบทวนสัปดาห์ที่ผ่านมาอย่างซื่อตรงว่าเวลาส่วนใหญ่หมดไปกับอะไร

  2. ๒

    ภูเขาจากสี่ทิศ จตฺตาโร ปพฺพตา

    ภูเขาหินใหญ่สูงจรดฟ้ากลิ้งเข้ามาจากทุกทิศ ไม่มีทางหนี เช่นเดียวกับความแก่และความตายที่ไม่เว้นใคร ไม่ว่ากษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร จัณฑาล หรือคนเก็บขยะ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเปรียบตัวเองกับคนที่รวยหรือเก่งกว่า ให้ระลึกว่าภูเขาลูกนี้กลิ้งมาหาทุกคนเท่ากัน

  3. ๓

    อำนาจและทรัพย์หยุดความแก่ไม่ได้ นตฺถิ คติ นตฺถิ วิสโย

    พระราชาทรงยอมรับเองว่ากองทัพสี่เหล่า มนต์ของที่ปรึกษา และทรัพย์สมบัติ ใช้หยุดความแก่และความตายไม่ได้เลย สิ่งที่คนทั่วไปทุ่มเทสะสมเพื่อความมั่นคง จึงมั่นคงได้เพียงบางด้าน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สะสมทรัพย์เพื่อดูแลชีวิตได้ แต่อย่าคิดว่ามันจะป้องกันทุกอย่างได้ จนละเลยการสะสมความดี

  4. ๔

    ทำอะไรได้นอกจากประพฤติธรรม อญฺญตฺร ธมฺมจริยาย

    คำตอบของพระราชาคือ ในภัยที่หนีไม่พ้น สิ่งที่ทำได้คือประพฤติธรรม ประพฤติสม่ำเสมอ ทำกุศล และทำบุญ คำตอบนี้มาจากพระราชาเอง ไม่ใช่คำสั่ง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถามตัวเองว่า "ถ้ารู้ว่าเหลือเวลาไม่มาก จะเลิกทำอะไร และจะเริ่มทำอะไร" แล้วลองเริ่มสักข้อ

  5. ๕

    ตั้งศรัทธาและประพฤติธรรมทางกาย วาจา ใจ พุทฺเธ ธมฺเม จ สงฺเฆ จ ธีโร สทฺธํ นิเวสเย

    คาถาท้ายพระสูตรสอนว่า ผู้มีปัญญาเห็นประโยชน์ของตน ควรตั้งศรัทธาในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ และผู้ประพฤติธรรมด้วยกาย วาจา ใจ ย่อมได้รับการสรรเสริญในโลกนี้ และละโลกไปแล้วย่อมบันเทิงในสวรรค์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ทำความดีวันละอย่างครบทั้งกาย วาจา ใจ เช่น ช่วยเหลือใครสักคน พูดให้กำลังใจ และคิดถึงผู้อื่นด้วยเมตตา

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

พระสูตรนี้ใช้ความตายเพื่อจัดลำดับความสำคัญของชีวิต ไม่ใช่เพื่อให้กลัว คนที่ยุ่งจนไม่มีเวลาทำดี มักคิดว่ายังมีเวลาอีกมาก ภาพภูเขาที่กลิ้งเข้ามาทุกทิศเตือนว่าเวลานั้นไม่แน่นอน

น่าสังเกตว่าพระพุทธเจ้าไม่ได้ตำหนิพระราชาที่ยุ่งกับราชกิจ แต่ให้พระราชาตอบเองว่าอะไรสำคัญจริง คำถามลักษณะนี้ใช้กับตัวเองได้ทุกวัน

ถ้าการคิดถึงความตายทำให้วิตกกังวลหรือซึมเศร้ามาก ควรพักการพิจารณาเรื่องนี้ และคุยกับคนที่ไว้ใจหรือผู้เชี่ยวชาญ

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

จูฬอัสสปุรสูตร: ความเป็นสมณะไม่ได้อยู่ที่เครื่องแต่งกาย

สมณสามีจิปฏิปทา

การครองผ้าสังฆาฏิ การเปลือยกาย หรือการมุ่นผม ไม่ได้ทำให้ใครเป็นสมณะ ถ้าเพียงแต่งกายแล้วละกิเลสได้ ญาติคงให้เด็…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้