โธตกะ: ไม่มีใครปลดความสงสัยให้เราได้
ข้อปฏิบัติ

โธตกะ: ไม่มีใครปลดความสงสัยให้เราได้

โธตกมาณวปุจฺฉา

โธตกะทูลขอให้พระพุทธเจ้าปลดเปลื้องตนจากความสงสัย พระองค์ตรัสว่าเราไม่อาจปลดใครจากความสงสัยได้ เมื่อท่านรู้ธรรมอันประเสริฐเอง ท่านจะข้ามโอฆะนี้ได้

๖ ข้อ

ในปารายนวรรค สุตตนิบาต ขุททกนิกาย โธตกมาณพเป็นหนึ่งในศิษย์สิบหกคนของพราหมณ์พาวรีที่ไปทูลถามปัญหาพระพุทธเจ้า ท่านทูลว่าปรารถนาจะฟังพระสุรเสียงแล้วศึกษาธรรมเครื่องดับกิเลสของตน พระพุทธเจ้าตรัสว่า ถ้าเช่นนั้นจงมีปัญญารักษาตน มีสติ ทำความเพียรในที่นี้ ฟังเสียงจากที่นี่แล้วศึกษาเพื่อการดับของตน

โธตกะถวายบังคมและทูลขอให้พระองค์ปลดเปลื้องตนจากความสงสัย พระพุทธเจ้าตรัสตอบตรง ๆ ว่า เราไม่อาจปลดใครในโลกผู้ยังสงสัยให้พ้นได้ แต่เมื่อท่านรู้ทั่วถึงธรรมอันประเสริฐ ท่านจะข้ามโอฆะนี้ได้เอง

โธตกะจึงขอธรรมเครื่องสงบที่ตนควรรู้แจ้ง เพื่ออยู่อย่างไม่ขัดข้องเหมือนอากาศ พระองค์ทรงแสดงความสงบที่เห็นได้ในปัจจุบัน และสอนให้รู้ว่าสิ่งที่รู้ทั้งเบื้องบน เบื้องต่ำ และท่ามกลาง เป็นเครื่องข้องในโลก อย่าทำตัณหาเพื่อภพน้อยภพใหญ่

  1. ๑

    ฟังแล้วศึกษาเพื่อการดับของตน อิโต สุตฺวาน นิคฺโฆสํ สิกฺเข นิพฺพานมตฺตโน

    เมื่อโธตกะบอกว่าอยากฟังพระสุรเสียง พระพุทธเจ้าตรัสว่า ถ้าเช่นนั้นจงมีปัญญารักษาตน มีสติ ทำความเพียรในที่นี้ ฟังเสียงจากที่นี่แล้วศึกษาธรรมเครื่องดับกิเลสของตนเอง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    หลังฟังธรรมหรืออ่านหนังสือ จดไว้หนึ่งข้อที่จะลองทำจริงในสัปดาห์นี้ ไม่ใช่แค่ฟังจบแล้วผ่านไป

  2. ๒

    เราไม่อาจปลดใครจากความสงสัยได้ นาหํ สหิสฺสามิ ปโมจนาย กถํกถึ

    โธตกะทูลขอให้ทรงปลดเปลื้องตนจากความสงสัย ตรัสว่า เราไม่อาจปลดใครในโลกผู้ยังสงสัยให้พ้นได้ แต่เมื่อท่านรู้ทั่วถึงธรรมอันประเสริฐ ท่านจะข้ามโอฆะนี้ได้ด้วยอาการอย่างนี้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เลิกหาคนมายืนยันซ้ำ ๆ ว่าเราทำถูก เมื่อได้หลักที่ชัดพอแล้ว ให้ลงมือทำและดูผลด้วยตัวเอง

  3. ๓

    ขอธรรมเพื่ออยู่ไม่ขัดข้องเหมือนอากาศ อากาโสว อพฺยาปชฺชมาโน

    โธตกะทูลขอให้ทรงสอนธรรมเครื่องสงัดกิเลสที่ตนควรรู้แจ้ง เพื่อจะไม่ขัดข้องเหมือนอากาศ และจะอยู่ในที่นี้เองอย่างไม่อาศัยแอบอิงเที่ยวไป

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตว่าวันนี้ใจไปติดขัดกับอะไรบ้าง คำพูดใคร เหตุการณ์ไหน แล้วลองปล่อยให้มันผ่านไปเหมือนลมผ่านที่โล่ง

  4. ๔

    ความสงบที่เห็นได้ในปัจจุบัน กิตฺตยิสฺสามิ เต สนฺตึ ทิฏฺเฐ ธมฺเม อนีติหํ

    ตรัสว่าจะแสดงธรรมเครื่องสงบกิเลสที่เห็นได้ในปัจจุบัน ประจักษ์แก่ตน ที่เมื่อรู้แจ้งแล้วมีสติ ย่อมข้ามตัณหาที่ซ่านไปในโลกได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความสงบไม่ต้องรอวันหยุดยาวหรือการไปปฏิบัติที่ไกล ๆ ลองหาช่วงสงบสั้น ๆ ที่มีอยู่แล้วในวันนี้ แล้วรู้จักมันให้ชัด

  5. ๕

    รู้ว่าเป็นเครื่องข้อง อย่าทำตัณหาเพื่อภพ สงฺโคติ ญตฺวา ภวาภวาย มากาสิ ตณฺหํ

    ตรัสว่า สิ่งใดที่รู้ชัดทั้งเบื้องบน เบื้องต่ำ และเบื้องขวางท่ามกลาง จงรู้ว่าสิ่งนั้นเป็นเครื่องข้องในโลก แล้วอย่าทำตัณหาเพื่อภพน้อยและภพใหญ่

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อรู้สึกว่า "ต้องได้เป็นอย่างนั้นถึงจะสุข" ให้เห็นความคิดนี้ว่าเป็นเครื่องข้อง ไม่ต้องเชื่อตามทันที

  6. ๖

    เหมกะ: ธรรมที่บรรเทาฉันทราคะ ฉนฺทราควิโนทนํ นิพฺพานปทมจฺจุตํ

    ในหมวดเดียวกัน เหมกมาณพทูลว่าคำสอนของอาจารย์ก่อน ๆ ล้วนเป็นคำบอกเล่าที่ไม่ประจักษ์แก่ตน มีแต่ทำให้ความคิดวนมากขึ้น พระพุทธเจ้าตรัสว่า ผู้รู้ทั่วถึงนิพพานอันไม่แปรผัน ซึ่งเป็นที่บรรเทาฉันทราคะในสิ่งที่น่ารักที่ได้เห็น ได้ฟัง ได้ทราบ มีสติ ย่อมข้ามตัณหาที่ซ่านไปในโลกได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าอ่านหรือฟังความเห็นมากแล้วยิ่งคิดวนและสับสน ให้หยุดรับข้อมูลเพิ่ม แล้วกลับมาดูที่ความอยากในใจตัวเองแทน

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

หลายคนหวังว่าครู หนังสือ หรือคอร์สสักคอร์สจะทำให้ความสงสัยในชีวิตหายไป คำตอบของพระพุทธเจ้าต่อโธตกะซื่อตรงมาก ครูบอกทางได้ แต่ความสงสัยจะหายก็ต่อเมื่อเรารู้เห็นเอง

นี่ไม่ได้แปลว่าไม่ต้องมีครู พระพุทธเจ้ายังทรงสอนโธตกะต่ออย่างละเอียด แต่บทบาทของผู้เรียนคือฟังแล้วลงมือศึกษา มีสติ ทำความเพียร ไม่ใช่รอให้ใครยื่นคำตอบสำเร็จรูปให้

ในชีวิตประจำวัน เมื่อลังเลเรื่องการปฏิบัติ ให้เปลี่ยนจากการถามหาคนมารับรอง เป็นการลงมือทำแล้วดูผลด้วยตัวเอง

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

สุชาตชาดก: ลูกผู้ป้อนหญ้าวัวตาย เพื่อถอนลูกศรแห่งความโศกของพ่อ

สุชาตชาตกํ

พ่อที่จมอยู่กับความโศกถึงปู่ได้สติเมื่อเห็นลูกเอาหญ้าไปป้อนวัวที่ตายแล้ว ลูกชี้ว่าวัวยังมีร่างครบ แต่ปู่ไม่เหล…

ระเบียบการสวดปาติโมกข์: สวดให้ครบ ให้ได้ยิน และให้ผู้ที่ทำได้เป็นผู้สวด

ปญฺจิเม ภิกฺขเว ปาติโมกฺขุทฺเทสา

พระพุทธเจ้าทรงวางระเบียบการสวดปาติโมกข์ทีละเรื่อง ตั้งแต่วิธีสวดย่อที่ใช้ได้เฉพาะเมื่อมีอันตราย การถามและตอบพร…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้