ภิกขุนีวิภังค์: ไม่เดินทางลำพังในที่เสี่ยง และไม่จมอยู่ที่เดิม
อนฺโตรฏฺเฐ สาสงฺกสมฺมเต สปฺปฏิภเย อสตฺถิกา จาริกํ จเรยฺยสี่สิกขาบทเรื่องการเดินทาง คือไม่ไปในเส้นทางที่รู้กันว่ามีภัยโดยไม่มีหมู่เกวียนไปด้วย ทั้งในรัฐและนอกรัฐ ไม่จา…
ปาฏลิคามิยสุตฺตํ
เมื่อเสด็จถึงปาฏลิคาม พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่อุบาสกชาวบ้านว่า คนทุศีลมีโทษ ๕ อย่าง ตั้งแต่เสียทรัพย์ เสียชื่อ ไม่กล้าเข้าหมู่คน จนถึงตายอย่างหลงลืมสติ ส่วนผู้มีศีลได้ผลตรงกันข้าม ๕ อย่าง พร้อมอุทานเรื่องการข้ามแม่น้ำคงคา และเรื่องภิกษุที่ดื้อเลือกทางของตัวเอง
ในปาฏลิคามิยสูตร อุทาน ขุททกนิกาย พระพุทธเจ้าเสด็จจาริกในแคว้นมคธถึงปาฏลิคาม อุบาสกชาวปาฏลิคามนิมนต์ให้ประทับที่เรือนพัก ปูลาดอาสนะ ตั้งหม้อน้ำ และตามประทีปน้ำมันถวาย เมื่อนั่งพร้อมกันแล้ว พระพุทธเจ้าตรัสกับคฤหบดีทั้งหลายถึงโทษแห่งศีลวิบัติของคนทุศีล ๕ ประการ และอานิสงส์แห่งศีลสมบัติของผู้มีศีล ๕ ประการ แล้วทรงแสดงธรรมต่อจนดึก
พระสูตรเดียวกันเล่าว่ามหาอำมาตย์สุนีธะและวัสสการะกำลังสร้างเมืองที่ปาฏลิคามเพื่อป้องกันเจ้าวัชชี พระพุทธเจ้าตรัสว่าเมืองนี้จะเป็นเมืองเลิศ แต่จะมีอันตราย ๓ อย่าง คือ ไฟ น้ำ และความแตกกันเอง เมื่อเสด็จถึงแม่น้ำคงคาที่น้ำเต็มฝั่ง ผู้คนต่างหาเรือหาแพ พระองค์ทรงเปล่งอุทานเรื่องการข้ามห้วงน้ำด้วยสะพานคืออริยมรรค
หน้านี้เน้นหลักที่ใช้กับผู้ครองเรือนโดยตรง และเพิ่มเรื่องจากทวิธาปถสูตรในวรรคเดียวกัน ส่วนพระสูตรเรื่องนิพพาน เรื่องบิณฑบาตของนายจุนทะ และเรื่องนางวิสาขาที่หลานเสียชีวิต มีเนื้อหาใกล้กับหลักธรรมอื่นที่มีอยู่แล้ว จึงไม่ได้นำมาไว้ที่นี่
คนทุศีลย่อมถึงความเสื่อมแห่งโภคะอย่างมาก เพราะความประมาทเป็นเหตุ ส่วนผู้มีศีลย่อมได้กองโภคะอย่างมาก เพราะความไม่ประมาทเป็นเหตุ
ดูรายจ่ายเดือนที่แล้วว่ามีส่วนไหนที่เสียไปเพราะความประมาท เช่น ค่าปรับ การพนัน การดื่ม หรือการซื้อตามอารมณ์ แล้วตัดทีละรายการ
ชื่อเสียงอันเลวของคนทุศีลย่อมขจรไป ส่วนชื่อเสียงอันงามของผู้มีศีลย่อมขจรไป
ก่อนทำสิ่งที่ไม่อยากให้ใครรู้ ถามตัวเองว่าถ้าเรื่องนี้ถูกเล่าต่อในที่ทำงานพรุ่งนี้ เรายังจะทำไหม
คนทุศีลเข้าไปหาบริษัทใด ไม่ว่าขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คหบดีบริษัท หรือสมณบริษัท ย่อมไม่แกล้วกล้า เก้อเขิน ส่วนผู้มีศีลย่อมแกล้วกล้า ไม่เก้อเขิน
สังเกตว่าเวลาเข้าประชุมหรือพบคนสำคัญ เรากังวลว่าจะมีใครรู้เรื่องที่เราปิดไว้หรือไม่ ความมั่นใจที่แท้มาจากการไม่มีอะไรต้องซ่อน
คนทุศีลย่อมหลงใหลเมื่อทำกาละ ส่วนผู้มีศีลย่อมไม่หลงใหลเมื่อทำกาละ
ถามตัวเองว่าถ้าต้องมองย้อนชีวิตในวันสุดท้าย เราอยากเห็นอะไร แล้วเริ่มทำสิ่งนั้นตั้งแต่วันนี้
เมื่อตายไป คนทุศีลย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนผู้มีศีลย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์
ไม่ว่าจะเชื่อเรื่องโลกหน้ามากน้อยแค่ไหน ศีลก็ให้ผลดีสี่ข้อในชีวิตนี้อยู่แล้ว การรักษาศีลจึงไม่มีทางขาดทุน
เมื่อเสด็จถึงแม่น้ำคงคาที่น้ำเต็มฝั่ง คนบางพวกหาเรือ บางพวกหาแพ พระพุทธเจ้าพร้อมภิกษุสงฆ์ไปปรากฏที่ฝั่งโน้น แล้วทรงเปล่งอุทานว่า ผู้จะข้ามห้วงน้ำคือสงสารและสระคือตัณหา ย่อมทำสะพานคืออริยมรรค ไม่แตะต้องเปือกตมคือกาม คนทั่วไปแม้จะข้ามน้ำเพียงเล็กน้อยก็ต้องผูกแพ ส่วนพระพุทธเจ้าและสาวกผู้มีปัญญาข้ามได้โดยไม่ต้องอาศัยแพ
ปัญหาใหญ่ในชีวิตข้ามไม่ได้ด้วยทางลัดชั่วคราว ลองถามว่าเรากำลังสร้างสะพานที่มั่นคงอยู่ หรือแค่หาแพไปวัน ๆ
ในทวิธาปถสูตร ท่านพระนาคสมาละเดินทางตามเสด็จ พบทางสองแพร่ง ท่านทูลให้ไปทางหนึ่ง พระพุทธเจ้าตรัสให้ไปอีกทางหนึ่ง ถึงสามครั้ง ท่านจึงวางบาตรและจีวรของพระพุทธเจ้าไว้บนพื้นแล้วไปทางของตน ถูกโจรทุบตี บาตรแตก ผ้าสังฆาฏิขาด พระพุทธเจ้าทรงเปล่งอุทานว่า ผู้รู้แม้อยู่ปะปนกับผู้ไม่รู้ ย่อมละเว้นคนชั่วได้ เหมือนนกกะเรียนที่ดื่มแต่น้ำนมซึ่งปนอยู่กับน้ำ
เมื่อคนที่มีประสบการณ์มากกว่าเตือนซ้ำ ๆ ว่าทางที่เราเลือกมีความเสี่ยง อย่าตัดสินด้วยความอยากเอาชนะ ให้ถามเหตุผลของเขาก่อนลงมือ
โทษและอานิสงส์ ๕ ข้อนี้เป็นเรื่องในชีวิตนี้ถึงสี่ข้อ คือ ทรัพย์ ชื่อเสียง ความมั่นใจเมื่อเข้าหาผู้คน และการไม่หลงลืมสติตอนตาย มีเพียงข้อสุดท้ายที่พูดถึงชีวิตหลังความตาย ศีลในที่นี้จึงไม่ได้เป็นแค่เรื่องบุญบาป แต่เป็นการใช้ชีวิตที่ไม่ต้องหลบซ่อนและไม่ต้องหวาดระแวง
พระพุทธเจ้าทรงโยงการเสียทรัพย์ของคนทุศีลกับความประมาท ไม่ได้หมายความว่าผู้มีศีลจะร่ำรวยทุกคน แต่คนที่ไม่ดื่มจนขาดสติ ไม่โกง และไม่ใช้ชีวิตอย่างประมาท ย่อมรักษาทรัพย์ได้ดีกว่า
เรื่องพระนาคสมาละในวรรคเดียวกันเป็นข้อเตือนอีกแบบ ความดื้อที่จะเลือกทางของตัวเองโดยไม่ฟังคำเตือนของผู้รู้ อาจนำความเสียหายมาให้ได้
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
สี่สิกขาบทเรื่องการเดินทาง คือไม่ไปในเส้นทางที่รู้กันว่ามีภัยโดยไม่มีหมู่เกวียนไปด้วย ทั้งในรัฐและนอกรัฐ ไม่จา…
สัมปยุตตปัจจัยคือธรรมฝ่ายนามที่ประกอบกันจนแยกไม่ออก ส่วนวิปปยุตตปัจจัยคือรูปกับนามที่ไม่ปนกันแต่ยังเป็นปัจจัยแ…
สามะเลี้ยงพ่อแม่ตาบอดในป่า ถูกพระเจ้าปิลยักษ์ยิงด้วยลูกศรอาบยาพิษขณะแบกหม้อน้ำ แต่ห่วงพ่อแม่ยิ่งกว่าบาดแผลของต…
บุคคล ๔ จำพวก มืดมาแล้วมืดต่อ มืดมาแล้วสว่างต่อ สว่างมาแล้วมืดต่อ สว่างมาแล้วสว่างต่อ ต้นทางชีวิตเลือกไม่ได้ แ…