මහාපරිනිබ්බාන සූත්රය: දුන් පොරොන්දුව රැකීම සහ විශාලාවේ පැරණි කරත්තය
සතෝ භික්ඛවේ භික්ඛු විහරෙය්ය සම්පජානෝවිශාලා මහනුවරදී, මුළු නගරයම ලැබෙන්නට තිබුණත් අම්බපාලිය දානය පිරිනැමීමේ අයිතිය විකිණීමට එකඟ නොවූවාය. බුදුරජාණන්…
න ඡත්තපාණිස්ස අගිලානස්ස ධම්මං දේසෙස්සාමීති
රෝගී නොවූ, කුඩයක් දරා සිටින, සැරයටියක් හෝ ආයුධයක් දරා සිටින, පාවහන් පැළඳ සිටින, යානයක හිඳ සිටින, සැතපී සිටින හෝ හිස වසාගෙන සිටින තැනැත්තාට භික්ෂුව ධර්මය දේශනා නොකළ යුතුය. උසින් සිටින්නාට ධර්මය දේශනා කරන විට පහතින් හිඳීම, සිට ගැනීම හෝ පසුපසින් ඇවිදීම ද නොකළ යුතුය. ඒ සමඟම චණ්ඩාල පුරුෂයා සහ මන්ත්ර උගන්වන බ්රාහ්මණයා පිළිබඳ කථාව ද, උපසම්පදාව නොලැබූවකුට පද වශයෙන් ධර්මය කියවීම තහනම් කරන ශික්ෂාපදය ද මෙහි ඇතුළත් වේ.
විනය පිටකයේ මහා විභංගයට අයත් සේඛිය කාණ්ඩයෙහි ධර්ම දේශනාව පිළිබඳ ධම්මදේසනාපටිසංයුත්ත ශික්ෂාපද 16ක් ඇත. ඒවා ඇති වූයේ ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් ධර්මයට අගෞරව දක්වන ඉරියව්වලින් සිටි අයට ධර්මය දේශනා කිරීමෙනි. උදාහරණ ලෙස කුඩයක් දරා සිටීම, ආයුධයක් දරා සිටීම, පාවහන් පැළඳ සිටීම, යානයක හිඳ සිටීම හෝ දේශකයාට වඩා උස් ආසනයක හිඳ සිටීම දැක්විය හැකිය. අනාදරය නිසා එසේ ධර්මය දේශනා කරන භික්ෂුවට දුක්කට ඇවැත් වේ. සෑම ශික්ෂාපදයකින්ම රෝගී ශ්රාවකයා නිදහස් කර ඇත.
උස් පහත් ආසන පිළිබඳ ශික්ෂාපදයට කථාවක් ද ඇත. බුදුරජාණන් වහන්සේ බරණැස් නුවර අතීතයේ සිදු වූ කථාවක් වදාළ සේක. පාඨයෙහි චණ්ඩාල පුරුෂයකු ලෙස හඳුන්වන එක් මිනිසෙක් ගැබිනි බිරියට අඹ සොයා දීම පිණිස රජුගේ අඹ ගසකට රහසින් නැග්ගේය. එවිට රජතුමා උස් ආසනයක හිඳ, ඊට වඩා පහතින් හිඳි පුරෝහිත බ්රාහ්මණයාගෙන් මන්ත්ර උගන්නා අයුරු ඔහු දුටුවේය. උගන්නාත්, උගන්වන්නාත්, තමාත් යන තිදෙනාම ධර්මයේ නොහැසිරෙන බව ඔහු සිතුවේය.
එමෙන්ම පාචිත්තිය කාණ්ඩයේ මුසාවාද වග්ගයෙහි, උපසම්පදාව නොලැබූවකුට (අනුපසම්පන්නයකුට) පද වශයෙන් ධර්මය කියවීම භික්ෂුවට තහනම් කරන ශික්ෂාපදයක් ද ඇත. ඊට හේතුව ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් උපාසකයන් ලවා එසේ කියවීමයි. එවිට ඒ උපාසකයෝ භික්ෂූන් කෙරෙහි ගෞරවයක් නැති, බියක් සැකයක් නැති, භික්ෂූන් අතර සුදුසු පරිදි නොහැසිරෙන අය වූහ. මේ ශික්ෂාපද භික්ෂූන්ට අයත් වුවද, දැනුමට ගෞරව කිරීම සහ ඉගැන්වීමට සුදුසු පසුබිම තෝරා ගැනීම පිළිබඳ පාඩම සැමට ම වලංගු වේ.
ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් කුඩයක් ඉහළා සිටි පුද්ගලයන්ට ධර්මය දේශනා කළහ. අල්පේච්ඡ භික්ෂූන් ඊට දොස් පැවරූ බැවින් බුදුරජාණන් වහන්සේ එය තහනම් කළ සේක. පසුව භික්ෂූන් කුඩයක් දරා සිටි රෝගීන්ට ධර්මය දේශනා කිරීමට පසුබට වූහ. එවිට ගම්වැස්සෝ "රෝගීන්ට ධර්මය දේශනා නොකරන්නේ මන්ද" යි දොස් කීහ. ඉන්පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ අතේ කුඩයක් ඇති රෝගීන්ට ධර්මය දේශනා කිරීමට අනුමැතිය දුන් සේක.
කිසියම් සුදුසුකම් පිළිබඳ මූලධර්මයක් පනවන විට, රෝගීන්ට හෝ දුෂ්කරතාවට පත් අයට සැමවිටම නිදහස් කිරීමක් ඉතිරි කරන්න. නීතිය උදව් අවශ්ය අය අත්හැර දැමීමට හේතුවක් නොවිය යුතුය.
සැරයටියක් දරා සිටින, ශස්ත්රයක් එනම් පහර දීමට ගන්නා තියුණු උපකරණයක් දරා සිටින, හෝ ආයුධයක් දරා සිටින රෝගී නොවූ අයට ධර්මය දේශනා නොකළ යුතු බව පැනවූ සේක. විභංගයෙහි ආයුධය යනු දුන්න වැනි විදින උපකරණයක් බව පැහැදිලි කෙරේ.
යමෙකු සමඟ සියුම් කරුණක් ගැන කතා කිරීමට අවශ්ය නම්, ඔවුන් අතේ ඇති දේ පසෙකින් තැබිය හැකි මොහොතක් තෝරා ගන්න. එය අතේ ඇති වැඩක් විය හැකිය, තවමත් උණුසුම් වූ හැඟීමක් ද විය හැකිය.
ලී පාවහන් හෝ පාවහන් පැළඳ සිටින, යානයක හිඳ ගමන් කරන, බිම වුවද සැතපී සිටින, දණහිස් බැඳගෙන හිඳ සිටින, හිසකෙස් නොපෙනෙන තරමට හිසෙහි රෙද්දක් ඔතා සිටින, හෝ හිස වසාගෙන සිටින රෝගී නොවූ අයට ධර්මය දේශනා නොකළ යුතු බව පැනවූ සේක. හිස ඔතා සිටීම සහ හිස වසා සිටීම පිළිබඳ ශික්ෂාපදවල, පළමුව හිස විවෘත කරවා ඉන්පසු දේශනා කිරීම නිදහස් කර ඇත.
ගුරුවරයකුට හෝ ඔබ ඉගෙන ගැනීමට කැමති අයෙකුට සවන් දෙන විට, පිළිගැනීමට සූදානම් ඉරියව්වක් ගන්න. උදාහරණයක් ලෙස ඉයර්ෆෝන් ඉවත් කර, කෙළින් හිඳ ගන්න. ඉරියව්ව සිත ද සූදානම් කිරීමට උපකාරී වේ.
ආසනයක හිඳ සිටින්නාට බිම හිඳ ධර්මය දේශනා කිරීම, උස් ආසනයක හිඳ සිටින්නාට පහත් ආසනයක හිඳ දේශනා කිරීම, හිඳ සිටින්නාට සිට ගෙන දේශනා කිරීම, ඉදිරියෙන් ඇවිදින්නාට පසුපසින් ඇවිදිමින් දේශනා කිරීම සහ මාර්ගයේ ඇවිදින්නාට මාර්ගයෙන් පිටත ඇවිදිමින් දේශනා කිරීම භික්ෂුවට නොකළ යුතු බව පැනවූ සේක. සෑම ශික්ෂාපදයකින්ම රෝගී ශ්රාවකයා නිදහස් කර ඇත.
වැදගත් කරුණක් පැහැදිලි කළ යුතු නම්, අනෙක් පුද්ගලයා ඉවතට ඇවිදගෙන යන විට හෝ වෙනත් දෙයක් කරන විට පසුපසින් දුවමින් කතා නොකරන්න. නිසි ලෙස හිඳ කතා කිරීමට කාලයක් ඉල්ලා සිටින්න.
අඹ ගසෙහි සැඟවී සිටි මිනිසා, රජතුමා උස් ආසනයක හිඳ මන්ත්ර උගන්නා අයුරුත්, බ්රාහ්මණයා පහතින් හිඳ මන්ත්ර උගන්වන අයුරුත් දුටුවේය. රජතුමා ධර්මයට ගෞරව නොකරන බවත්, බ්රාහ්මණයා ධර්මයට ගෞරව නොකරන බවත්, ස්ත්රියක් උදෙසා රජුගේ අඹ සොරකම් කළ තමා ද ධර්මයට ගෞරව නොකරන බවත් ඔහු සිතුවේය. ඉන්පසු "උභෝ අත්ථං න ජානන්ති, උභෝ ධම්මං න පස්සරේ" — දෙදෙනාම අර්ථය නොදනිති, දෙදෙනාම ධර්මය නොදකිති — යනුවෙන් ගාථාවක් කීවේය. බ්රාහ්මණයා පිළිතුරු දුන්නේ හැල් බතුත් මස් ව්යංජනත් ලැබෙන බැවින් ධර්මයේ නොහැසිරෙන බවයි. එවිට ඒ මිනිසා අධාර්මික ජීවිකාවෙන් ධනය හා යසස ලැබීම ගැරහුවේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළේ, එකල්හි පවා පහතින් හිඳි බ්රාහ්මණයා උසින් හිඳි තැනැත්තාට ඉගැන්වීම තමන් වහන්සේට ප්රිය නොවූ බවයි.
අනුන්ගේ වරද දකින විට, මේ කථාවේ මිනිසා මෙන් අපම නිවැරදිව හැසිරෙනවාදැයි තමාගෙන් ද අසන්න. තමාගේ කොටස පිළිගැනීමෙන් අවවාදයට වැඩි බරක් ලැබේ.
ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් උපාසකයන් ලවා පද වශයෙන් ධර්මය කියවූහ. එහි ප්රතිඵලය වූයේ උපාසකයන් භික්ෂූන් කෙරෙහි ගෞරවයක් නැති, බියක් සැකයක් නැති, භික්ෂූන් අතර සුදුසු පරිදි නොහැසිරෙන අය වීමයි. එබැවින් එය පාචිත්තියක් ලෙස පැනවූ සේක. විභංගයෙහි පද වශයෙන් කියවීම ආකාර කිහිපයකින් පැහැදිලි කරයි, උදාහරණයක් ලෙස එකවර ආරම්භ කර එකවර අවසන් කිරීම. ධර්මය යන්නෙහි අර්ථය ලෙස බුද්ධභාෂිත, ශ්රාවකභාෂිත, ඍෂිභාෂිත සහ දේවතාභාෂිත වචන දක්වයි. එක්ව සජ්ඣායනා කිරීම හෝ පාඩම් කිරීම, සහ ඒ පුද්ගලයා තමා බොහෝ දුරට හොඳින් දන්නා ග්රන්ථයක් කීම නිදහස් අවස්ථා වේ. මේ ක්රමය උපාසකයන් ගෞරව රහිත කළේ මන්දැයි පාඨයෙහි පැහැදිලි නොකරයි.
යමෙකුට උගන්වන විට, අන්තර්ගතය ළඟා වූයේද යන්න පමණක් නොව සබඳතාවට ඇති වන බලපෑම ද නිරීක්ෂණය කරන්න. ඉගැන්වීමේ ක්රමය නිසා ඉගෙන ගන්නා අය උගන්නා දෙයට වටිනාකමක් නොදීමට පටන් ගන්නේ නම්, ඒ ක්රමය නැවත සලකා බැලිය යුතුය.
මේ ශික්ෂාපද කොටසින් කියන්නේ කුඩයක් දරන හෝ පාවහන් පළඳින අය නරක අය බව නොවේ. එයින් කියන්නේ ධර්මය වටිනා දෙයක් බැවින්, ශ්රාවකයා සැලකිල්ලෙන් පිළිගන්නා වාතාවරණයක එය දේශනා කළ යුතු බවත්, දේශකයා ද තමා උගන්වන දෙයේ වටිනාකම අඩු නොකළ යුතු බවත්ය. සෑම ශික්ෂාපදයකම රෝගීන් සඳහා ඇති නිදහස් කිරීමෙන් පෙන්වන්නේ ධර්මයට දක්වන ගෞරවය දුකට පත් අයට දක්වන කරුණාවට වඩා ඉහළින් නොතැබෙන බවයි.
එදිනෙදා ජීවිතයේදී, වැදගත් දෙයක් තවත් කෙනෙකුට ලබා දීමට කැමති ගුරුවරයකුට, ප්රධානියකුට හෝ දෙමාපියකුට මෙයින් ඉගෙන ගත හැක්කේ, වැදගත් කරුණු පසුකර යන අතරතුර හෝ අනෙක් පුද්ගලයා අසන්නට සූදානම් නැති මොහොතක පවසා දමා නොයා යුතු බවයි. නිසි මොහොත එනතුරු ඉවසා, සුදුසු තැනක් සකසා ගැනීම ශ්රාවකයාටත් අන්තර්ගතයටත් දක්වන ගෞරවයකි.
සඳහන් කළ පිටුවේ සැබෑ පාඨය කියවීමට ක්ලික් කරන්න.
විශාලා මහනුවරදී, මුළු නගරයම ලැබෙන්නට තිබුණත් අම්බපාලිය දානය පිරිනැමීමේ අයිතිය විකිණීමට එකඟ නොවූවාය. බුදුරජාණන්…
රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ සහ සිතුවිලිවල තවමත් ඇලී සිටින තැනැත්තා වනයේ වාසය කළද "දෙවැන්නෙකු සමඟ වසන්නා" යැයි …
ආළවි භික්ෂූහු ඉදිකිරීම් කටයුතු සඳහා පොළොව හාරා ගස් කැපූහ. ගම්වැසියෝ ඔවුන් ජීවීන්ට හිංසා කරන බව ගර්හා කළහ. තමාග…
උපාලි තෙරුන් වහන්සේ චෝදනා කිරීම ගැන විමසූ විට, බුදුරජාණන් වහන්සේ නිර්ණායක සමූහයක් පැනවූ සේක: කුමන කාරණා සලකා බ…