ใช้ในชีวิตประจำวัน

เปตวัตถุ: มาโดยไม่ได้เชิญ ไปโดยไม่ได้อนุญาต

อนพฺภิโต ตโต อาคา นานุญฺญาโต อิโต คโต

ครอบครัวหนึ่งไม่ร่ำไห้เมื่อชายหนุ่มในบ้านเสียชีวิต แต่ละคนให้เหตุผลต่างกัน พ่อว่าเหมือนงูลอกคราบ แม่ว่าเขามาโดยไม่ได้เชิญและไปโดยไม่ได้อนุญาต พร้อมเรื่องลูกที่ตายไปแล้วกลับมาช่วยพ่อหยุดร้องไห้ น้องชายที่แกล้งขอกระต่ายจากดวงจันทร์ และพระนางอุพพรีผู้คร่ำครวญถึงพระราชสวามี

๗ ข้อ

ในอุรคเปตวัตถุ เปตวัตถุ ขุททกนิกาย มีคาถาของคนในครอบครัวหนึ่งที่อธิบายว่าทำไมจึงไม่ร้องไห้เมื่อชายหนุ่มในบ้านเสียชีวิต ผู้กล่าวมีทั้งพ่อ แม่ น้องสาว ภรรยา และหญิงรับใช้ อรรถกถาเล่าว่าเขาถูกงูกัดตาย และครอบครัวนี้หมั่นระลึกถึงความตายอยู่เสมอ

เรื่องเกี่ยวกับความโศกยังมีอีกหลายเรื่อง คือมัฏฐกุณฑลีวิมานในวิมานวัตถุ (ซึ่งเปตวัตถุอ้างถึงในมัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุ) กัณหเปตวัตถุ และอุพพรีเปตวัตถุ ทั้งสามเรื่องมีถ้อยคำคล้ายกันว่า ท่านได้ถอนลูกศรคือความโศกที่เสียบอยู่ในหัวใจของเราออกแล้ว เราเย็นลง ไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้อีก เพราะได้ฟังคำของท่าน

วิมานวัตถุและเปตวัตถุเป็นคัมภีร์ในขุททกนิกายที่นักวิชาการจำนวนหนึ่งเห็นว่าเรียบเรียงในชั้นหลัง เรื่องการเกิดใหม่ในหน้านี้นำเสนอตามที่คัมภีร์สอน ความเศร้าเมื่อสูญเสียเป็นเรื่องธรรมดาของมนุษย์ เรื่องเหล่านี้ไม่ได้มีไว้ตำหนิคนที่ยังร้องไห้ และไม่ควรใช้บอกผู้ที่กำลังโศกว่า "อย่าร้องไห้" ก่อนที่เขาจะพร้อม

๑

เหมือนงูลอกคราบ อุรโคว ตจํ ชิณฺณํ

พ่อกล่าวว่า ลูกของเราละร่างที่ใช้ไม่ได้แล้วไป เหมือนงูลอกคราบเก่า เมื่อญาติเผาร่างอยู่ เขาก็ไม่รู้ถึงเสียงร่ำไรของญาติ เราจึงไม่เศร้าโศกถึงเขา เขาไปสู่คติที่เป็นของเขาแล้ว

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อมองร่างของคนที่จากไป ลองระลึกว่าสิ่งที่เรารักในตัวเขาไม่ใช่เพียงร่างนี้ ความดีและความทรงจำที่เขาทิ้งไว้ยังอยู่กับเรา
๒

มาอย่างไร ก็ไปอย่างนั้น ยถาคโต ตถา คโต ตตฺถ กา ปริเทวนา

แม่กล่าวว่า ลูกของเรามาจากโลกอื่นโดยที่เราไม่ได้เชิญ และไปจากโลกนี้โดยที่เราไม่ได้อนุญาต เขามาอย่างไรก็ไปอย่างนั้น จะร่ำไรไปทำไม

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ความรักไม่ได้ทำให้เรามีอำนาจเหนือชีวิตของคนที่รัก การยอมรับข้อนี้ไม่ใช่การรักน้อยลง แต่ทำให้ใช้เวลาที่ยังอยู่ด้วยกันอย่างมีค่ามากขึ้น
๓

ร้องไห้แล้วได้อะไร สเจ โรเท กิสา อสฺสํ

น้องสาวกล่าวว่า ถ้าร้องไห้ ตนก็จะซูบผอม ไม่มีผลอะไรเกิดขึ้น และญาติมิตรสหายก็จะยิ่งไม่สบายใจ

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ถ้ารู้ตัวว่าจมอยู่กับความเศร้าจนไม่ดูแลตัวเอง ให้นึกถึงคนที่ยังอยู่และห่วงเรา แล้วเริ่มจากการกินข้าวและนอนให้พอ
๔

เด็กร้องอยากได้ดวงจันทร์ และหม้อน้ำที่แตก ยถาปิ ทารโก จนฺทํ คจฺฉนฺตํ อนุโรทติ

ภรรยากล่าวว่า ผู้ที่เศร้าโศกถึงผู้ล่วงลับ เหมือนเด็กที่ร้องไห้อยากได้ดวงจันทร์ที่ลอยอยู่บนฟ้า หญิงรับใช้กล่าวว่า เหมือนหม้อน้ำที่แตกแล้วต่อให้ติดกันอีกไม่ได้

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
สังเกตความคิดว่า "ถ้าเพียงแต่..." ที่วนซ้ำหลังการสูญเสีย ความคิดนั้นเป็นธรรมชาติ แต่เมื่อเห็นว่ามันกำลังขอดวงจันทร์ ก็ค่อย ๆ วางลงได้
๕

ใครโง่กว่ากัน โก นีธ กนฺทตํ พาลฺยตโร

ในมัฏฐกุณฑลีวิมาน พราหมณ์ผู้หนึ่งคร่ำครวญถึงลูกชายที่ตายไป เทพบุตรปรากฏเป็นชายหนุ่มร่ำไห้ว่าอยากได้ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์มาเป็นล้อรถ พราหมณ์ว่าเขาโง่ที่ปรารถนาสิ่งที่ไม่ควรปรารถนา ชายหนุ่มตอบว่า ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ยังมองเห็นได้ แต่คนที่ตายไปแล้วมองไม่เห็น ในสองคนที่ร้องไห้อยู่นี้ ใครโง่กว่ากัน พราหมณ์ยอมรับว่าตนโง่กว่า และหายโศก เมื่อรู้ว่าชายหนุ่มคือลูกของตน ซึ่งไปเกิดในสวรรค์เพราะประนมมือต่อพระพุทธเจ้าด้วยใจเลื่อมใสขณะป่วย พราหมณ์ก็ขอถึงพระรัตนตรัยและรับศีลห้า

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
คนที่ช่วยให้เราหายเศร้าบางครั้งไม่ได้สั่งสอนตรง ๆ แต่ทำให้เราเห็นความคิดของตัวเองชัดขึ้น ถ้าจะช่วยเพื่อนที่กำลังโศก การฟังและถามอย่างอ่อนโยนอาจดีกว่าการบอกให้เลิกร้องไห้
๖

ผู้มีปัญญาช่วยกันออกจากความโศก เอวํ กโรนฺติ สปฺปญฺญา เย โหนฺติ อนุกมฺปกา

ในกัณหเปตวัตถุ พระเจ้าวาสุเทพทรงโศกถึงพระโอรสที่สิ้นพระชนม์ ฆฏบัณฑิตผู้เป็นพระอนุชาจึงทำเป็นคลุ้มคลั่งร้องขอกระต่าย แล้วบอกว่าอยากได้กระต่ายจากดวงจันทร์ เมื่อพระราชาตรัสว่านั่นคือการปรารถนาสิ่งที่ไม่ควรได้ ฆฏะจึงทูลว่า แล้วเหตุใดพระองค์จึงทรงโศกถึงพระโอรสที่ไม่อาจนำกลับมาได้ด้วยมนต์ ยา หรือทรัพย์ ไม่ว่ากษัตริย์ผู้มั่งคั่ง คนวรรณะใด หรือฤๅษี ก็ไม่พ้นความแก่และความตาย พระราชาทรงหายโศก คาถากล่าวว่าผู้มีปัญญาที่อนุเคราะห์กันย่อมช่วยให้กันพ้นจากความโศกอย่างนี้

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ถ้าเพื่อนหรือคนในครอบครัวกำลังโศก ให้อยู่ข้าง ๆ เขาอย่างสม่ำเสมอ ความช่วยเหลือจากคนใกล้ชิดที่เข้าใจมักได้ผลกว่าคำปลอบใจจากคนไกลตัว
๗

พรหมทัตต์พระองค์ไหน ฉฬาสีติสหสฺสานิ พฺรหฺมทตฺตสฺส นามกา

ในอุพพรีเปตวัตถุ พระนางอุพพรีคร่ำครวญเรียกพระนามพระเจ้าพรหมทัตต์ที่ป่าช้า ฤๅษีผู้หนึ่งถามว่า พระราชานามพรหมทัตต์ถูกเผาที่ป่าช้านี้แล้วแปดหมื่นหกพันพระองค์ พระนางโศกถึงพระองค์ไหน เมื่อพระนางตอบว่าพระองค์ที่เป็นพระโอรสของพระเจ้าจูฬนี ฤๅษีกล่าวว่าทุกพระองค์ก็เป็นเช่นนั้น และพระนางเคยเป็นมเหสีของทุกพระองค์ตามลำดับ ในสังสารที่ยาวนานเคยเป็นหญิงบ้าง ชายบ้าง สัตว์บ้าง พระนางหายโศก ออกบวช เจริญเมตตา และคาถากล่าวว่าไปเกิดในพรหมโลก

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
การมองความสูญเสียในภาพที่กว้างขึ้นไม่ได้ทำให้คนที่รักสำคัญน้อยลง แต่ช่วยให้ความรักเปลี่ยนเป็นเมตตาต่อผู้อื่น เช่น ช่วยเหลือคนที่กำลังเผชิญความสูญเสียแบบเดียวกัน

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

คนในเรื่องเหล่านี้ส่วนใหญ่หยุดร้องไห้เมื่อได้เห็นความจริงด้วยตนเอง หรือเมื่อมีคนที่เข้าใจช่วยให้เห็น ความเศร้าจึงคลายไปพร้อมกับความเข้าใจ ไม่ใช่เพราะถูกห้าม

เมื่อความคิดวนกลับไปหาสิ่งที่เปลี่ยนไม่ได้ ลองถามตัวเองแบบในเรื่องว่า เรากำลังขอดวงจันทร์อยู่หรือเปล่า แล้วหันมาทำสิ่งที่ยังทำได้ เช่น ดูแลคนที่ยังอยู่ หรือทำความดีเพื่อระลึกถึงผู้จากไป

ถ้าความเศร้าหลังการสูญเสียยาวนานจนกินไม่ได้ นอนไม่หลับ หรือรู้สึกหมดหวังต่อเนื่องหลายสัปดาห์ อาจเป็นภาวะซึมเศร้า ควรปรึกษาแพทย์หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต ๑๓๒๓ (เบอร์ในประเทศไทย หากอยู่ต่างประเทศให้ติดต่อสายด่วนในประเทศที่อยู่)

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน