สัลเลขสูตร: ธรรมเครื่องขัดเกลากิเลส
ข้อปฏิบัติ

สัลเลขสูตร: ธรรมเครื่องขัดเกลากิเลส

สลฺเลขสุตฺตํ

ฌานเป็นเพียงสุขในปัจจุบัน ยังไม่ใช่การขัดเกลากิเลส — การขัดเกลาที่แท้คือการตั้งใจว่า "คนอื่นจะเป็นอย่างนั้น แต่เราจะไม่เป็น" ใน ๔๔ เรื่อง

๕ ข้อ

ในสัลเลขสูตร มัชฌิมนิกาย พระมหาจุนทะทูลถามเรื่องความเห็นผิดต่าง ๆ พระพุทธเจ้าตรัสว่า ความเห็นเหล่านั้นละได้ด้วยการเห็นตามจริงว่า "นั่นไม่ใช่ของเรา นั่นไม่ใช่เรา นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา"

แล้วตรัสว่า ภิกษุบางรูปอาจเข้าฌานแล้วคิดว่าตนกำลังขัดเกลากิเลส แต่ในอริยวินัย ฌานเรียกว่าธรรมเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน และอรูปสมาบัติเรียกว่าธรรมเป็นเครื่องอยู่อันสงบ ยังไม่เรียกว่าการขัดเกลา

การขัดเกลาที่แท้คือการตั้งใจไว้ใน ๔๔ เรื่อง ในรูปแบบว่า "คนอื่นจะเป็นผู้เบียดเบียน เราจักไม่เป็นผู้เบียดเบียน" "คนอื่นจะมักโกรธ เราจักไม่มักโกรธ" ไล่ไปตั้งแต่ศีลจนถึงสัมมาวิมุตติ และตั้งแต่ความไม่โกรธจนถึงการไม่ยึดความเห็นของตน

  1. ๑

    ฌานยังไม่ใช่การขัดเกลา น โข ปเนเต อริยสฺส วินเย สลฺเลขา วุจฺจนฺติ

    ฌานทั้งสี่เรียกว่าธรรมเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน อรูปสมาบัติเรียกว่าธรรมเป็นเครื่องอยู่อันสงบ ทั้งสองอย่างนี้ในอริยวินัยไม่เรียกว่าสัลเลขะ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้านั่งสมาธิได้สงบ แต่ออกจากสมาธิแล้วยังโกรธง่ายเหมือนเดิม ความสงบนั้นยังไม่ได้ขัดเกลาอะไร

  2. ๒

    ขัดเกลาด้วยการตั้งใจ "คนอื่นจะ... เราจะไม่..." ปเร วิหึสกา ภวิสฺสนฺติ มยเมตฺถ อวิหึสกา ภวิสฺสามาติ สลฺเลโข กรณีโย

    พึงทำความขัดเกลาว่า คนอื่นจะเบียดเบียน เราจักไม่เบียดเบียน คนอื่นจะฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ พูดเท็จ เราจักไม่ทำ คนอื่นจะมักโกรธ ผูกโกรธ ลบหลู่ ริษยา ตระหนี่ โอ้อวด ดื้อ ถือตัว ว่ายาก คบมิตรชั่ว ประมาท เราจักไม่เป็นอย่างนั้น รวม ๔๔ เรื่อง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เลือกหนึ่งเรื่องที่คนรอบตัวทำจนเราเริ่มคล้อยตาม แล้วตั้งใจชัด ๆ ว่า "เขาจะทำ แต่เราจะไม่ทำ"

  3. ๓

    แม้เพียงความตั้งใจก็มีอุปการะมาก จิตฺตุปฺปาทมฺปิ โข อหํ พหุการํ วทามิ

    ทรงตรัสว่า แม้เพียงความคิดที่เกิดขึ้นในกุศลธรรมทั้งหลาย ก็มีอุปการะมาก จะป่วยกล่าวไปไยถึงการทำตามด้วยกายและวาจา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    อย่าดูแคลนความตั้งใจดีที่ยังทำไม่สำเร็จ ความตั้งใจคือจุดเริ่มของทุกการเปลี่ยนแปลง แต่อย่าหยุดแค่ความตั้งใจ

  4. ๔

    ธรรมเป็นทางหลีก เหมือนทางเรียบข้างทางขรุขระ ปริกฺกมนาย

    เหมือนมีทางขรุขระ และมีอีกทางหนึ่งที่เรียบสำหรับหลีกไป ความไม่เบียดเบียนก็เป็นทางหลีกของผู้เบียดเบียน ความไม่โกรธเป็นทางหลีกของผู้มักโกรธ เป็นต้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อรู้ตัวว่ากำลังเดินทางขรุขระ เช่น กำลังจะพูดประชด ให้มองหาทางเรียบที่อยู่ข้าง ๆ เสมอ ทางนั้นมีอยู่เสมอ

  5. ๕

    คนจมโคลนช่วยคนอื่นขึ้นจากโคลนไม่ได้ โส วต จุนฺท อตฺตนา ปลิปปลิปนฺโน

    ผู้ที่ตนเองจมอยู่ในหล่มโคลน จักถอนผู้อื่นที่จมอยู่ในหล่มโคลนขึ้นได้ ข้อนั้นไม่ใช่ฐานะที่จะมีได้ ส่วนผู้ที่ไม่จมอยู่เองจึงช่วยผู้อื่นได้ ผู้ที่ฝึกตนแล้วจึงฝึกผู้อื่นได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนจะสอนหรือแก้ไขคนอื่น ดูแลเรื่องเดียวกันในตัวเองก่อน คำแนะนำจากคนที่ทำได้จริงมีน้ำหนักกว่าเสมอ

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

พระสูตรนี้ปรับความเข้าใจผิดที่พบบ่อยในคนภาวนา คือคิดว่าความสงบในสมาธิคือความก้าวหน้า ทั้งที่ความก้าวหน้าจริงวัดที่กิเลสในชีวิตประจำวันลดลงหรือไม่

รูปแบบประโยค "คนอื่นจะ... แต่เราจะไม่..." ใช้ได้ทันที เช่น "ในที่ทำงานคนอื่นจะนินทา แต่เราจะไม่นินทา" ไม่ได้มีไว้เพื่อดูถูกคนอื่น แต่เพื่อไม่ให้พฤติกรรมของคนรอบข้างเป็นข้ออ้างให้เราทำตาม

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ปาฏิเทสนียะ ๔: รับของเมื่อผู้ให้กำลังลำบาก

จตฺตาโร ปาฏิเทสนียา ธมฺมา

ภิกษุณีรูปหนึ่งถวายอาหารที่ได้มาจนตนเองอดสามวันแล้วล้มกลางถนน ตระกูลที่มีศรัทธาแต่ยากจนถวายจนบางคราวไม่ได้กินเ…

มิคสาลาสูตร: อย่าถือประมาณในบุคคล

มา ปุคฺคเลสุ ปมาณิกา อหุวตฺถ

อุบาสิกามิคสาลาสงสัยว่า ทำไมบิดาผู้ถือพรหมจรรย์กับอิสิทัตตะผู้ยังอยู่กับภรรยา จึงไปเกิดในที่เดียวกัน พระพุทธเจ…

มหากัจจายนเถราปทาน: ขยายคำย่อให้คนเข้าใจ

มหากจฺจายนตฺเถราปทานํ

อดีตชาติของพระมหากัจจายนะตามคัมภีร์อปทานสองแห่ง ดาบสผู้ได้ยินพระพุทธเจ้าทรงชมสาวกที่ขยายความคำสอนย่อได้พิสดาร …

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้