ปาฏิเทสนียะ ๔: รับของเมื่อผู้ให้กำลังลำบาก
จตฺตาโร ปาฏิเทสนียา ธมฺมาภิกษุณีรูปหนึ่งถวายอาหารที่ได้มาจนตนเองอดสามวันแล้วล้มกลางถนน ตระกูลที่มีศรัทธาแต่ยากจนถวายจนบางคราวไม่ได้กินเ…
สลฺเลขสุตฺตํ
ฌานเป็นเพียงสุขในปัจจุบัน ยังไม่ใช่การขัดเกลากิเลส — การขัดเกลาที่แท้คือการตั้งใจว่า "คนอื่นจะเป็นอย่างนั้น แต่เราจะไม่เป็น" ใน ๔๔ เรื่อง
ในสัลเลขสูตร มัชฌิมนิกาย พระมหาจุนทะทูลถามเรื่องความเห็นผิดต่าง ๆ พระพุทธเจ้าตรัสว่า ความเห็นเหล่านั้นละได้ด้วยการเห็นตามจริงว่า "นั่นไม่ใช่ของเรา นั่นไม่ใช่เรา นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา"
แล้วตรัสว่า ภิกษุบางรูปอาจเข้าฌานแล้วคิดว่าตนกำลังขัดเกลากิเลส แต่ในอริยวินัย ฌานเรียกว่าธรรมเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน และอรูปสมาบัติเรียกว่าธรรมเป็นเครื่องอยู่อันสงบ ยังไม่เรียกว่าการขัดเกลา
การขัดเกลาที่แท้คือการตั้งใจไว้ใน ๔๔ เรื่อง ในรูปแบบว่า "คนอื่นจะเป็นผู้เบียดเบียน เราจักไม่เป็นผู้เบียดเบียน" "คนอื่นจะมักโกรธ เราจักไม่มักโกรธ" ไล่ไปตั้งแต่ศีลจนถึงสัมมาวิมุตติ และตั้งแต่ความไม่โกรธจนถึงการไม่ยึดความเห็นของตน
ฌานทั้งสี่เรียกว่าธรรมเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน อรูปสมาบัติเรียกว่าธรรมเป็นเครื่องอยู่อันสงบ ทั้งสองอย่างนี้ในอริยวินัยไม่เรียกว่าสัลเลขะ
ถ้านั่งสมาธิได้สงบ แต่ออกจากสมาธิแล้วยังโกรธง่ายเหมือนเดิม ความสงบนั้นยังไม่ได้ขัดเกลาอะไร
พึงทำความขัดเกลาว่า คนอื่นจะเบียดเบียน เราจักไม่เบียดเบียน คนอื่นจะฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ พูดเท็จ เราจักไม่ทำ คนอื่นจะมักโกรธ ผูกโกรธ ลบหลู่ ริษยา ตระหนี่ โอ้อวด ดื้อ ถือตัว ว่ายาก คบมิตรชั่ว ประมาท เราจักไม่เป็นอย่างนั้น รวม ๔๔ เรื่อง
เลือกหนึ่งเรื่องที่คนรอบตัวทำจนเราเริ่มคล้อยตาม แล้วตั้งใจชัด ๆ ว่า "เขาจะทำ แต่เราจะไม่ทำ"
ทรงตรัสว่า แม้เพียงความคิดที่เกิดขึ้นในกุศลธรรมทั้งหลาย ก็มีอุปการะมาก จะป่วยกล่าวไปไยถึงการทำตามด้วยกายและวาจา
อย่าดูแคลนความตั้งใจดีที่ยังทำไม่สำเร็จ ความตั้งใจคือจุดเริ่มของทุกการเปลี่ยนแปลง แต่อย่าหยุดแค่ความตั้งใจ
เหมือนมีทางขรุขระ และมีอีกทางหนึ่งที่เรียบสำหรับหลีกไป ความไม่เบียดเบียนก็เป็นทางหลีกของผู้เบียดเบียน ความไม่โกรธเป็นทางหลีกของผู้มักโกรธ เป็นต้น
เมื่อรู้ตัวว่ากำลังเดินทางขรุขระ เช่น กำลังจะพูดประชด ให้มองหาทางเรียบที่อยู่ข้าง ๆ เสมอ ทางนั้นมีอยู่เสมอ
ผู้ที่ตนเองจมอยู่ในหล่มโคลน จักถอนผู้อื่นที่จมอยู่ในหล่มโคลนขึ้นได้ ข้อนั้นไม่ใช่ฐานะที่จะมีได้ ส่วนผู้ที่ไม่จมอยู่เองจึงช่วยผู้อื่นได้ ผู้ที่ฝึกตนแล้วจึงฝึกผู้อื่นได้
ก่อนจะสอนหรือแก้ไขคนอื่น ดูแลเรื่องเดียวกันในตัวเองก่อน คำแนะนำจากคนที่ทำได้จริงมีน้ำหนักกว่าเสมอ
พระสูตรนี้ปรับความเข้าใจผิดที่พบบ่อยในคนภาวนา คือคิดว่าความสงบในสมาธิคือความก้าวหน้า ทั้งที่ความก้าวหน้าจริงวัดที่กิเลสในชีวิตประจำวันลดลงหรือไม่
รูปแบบประโยค "คนอื่นจะ... แต่เราจะไม่..." ใช้ได้ทันที เช่น "ในที่ทำงานคนอื่นจะนินทา แต่เราจะไม่นินทา" ไม่ได้มีไว้เพื่อดูถูกคนอื่น แต่เพื่อไม่ให้พฤติกรรมของคนรอบข้างเป็นข้ออ้างให้เราทำตาม
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ภิกษุณีรูปหนึ่งถวายอาหารที่ได้มาจนตนเองอดสามวันแล้วล้มกลางถนน ตระกูลที่มีศรัทธาแต่ยากจนถวายจนบางคราวไม่ได้กินเ…
การพิจารณาก่อนใช้ปัจจัย ๔ — เครื่องนุ่งห่ม อาหาร ที่อยู่ และยา ว่าใช้เพื่ออะไร คำถามเดียวที่เปลี่ยนการบริโภคให…
อุบาสิกามิคสาลาสงสัยว่า ทำไมบิดาผู้ถือพรหมจรรย์กับอิสิทัตตะผู้ยังอยู่กับภรรยา จึงไปเกิดในที่เดียวกัน พระพุทธเจ…
อดีตชาติของพระมหากัจจายนะตามคัมภีร์อปทานสองแห่ง ดาบสผู้ได้ยินพระพุทธเจ้าทรงชมสาวกที่ขยายความคำสอนย่อได้พิสดาร …