โปฏฐปาทสูตร: สัญญาเกิดขึ้นและดับไปเพราะการฝึก
สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชตินักบวชหลายสำนักถกกันว่าสัญญา (การรับรู้หมายรู้) ดับไปได้อย่างไร บ้างว่าเกิดดับเองไร้เหตุ บ้างว่ามีผู้บันดาล พร…
ทหรสุตฺตํ
พระเจ้าปเสนทิโกศลสงสัยว่าพระพุทธเจ้ายังหนุ่มจะตรัสรู้ได้อย่างไร พระองค์ตรัสว่ามีของ ๔ อย่างที่ไม่ควรดูถูกว่ายังเล็ก คือ เจ้าชายที่ยังเยาว์ งูตัวเล็ก ไฟกองน้อย และภิกษุที่ยังหนุ่ม
ในทหรสูตร โกสลสังยุต สังยุตตนิกาย สคาถวรรค พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จไปเฝ้าพระพุทธเจ้าที่พระวิหารเชตวัน แล้วทูลถามว่าพระองค์ทรงปฏิญาณหรือไม่ว่าได้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ เมื่อพระพุทธเจ้าตรัสยืนยัน พระราชาทรงแย้งว่า แม้เจ้าลัทธิที่มีชื่อเสียงอย่างปูรณกัสสปะและคนอื่น ๆ ยังไม่กล้าปฏิญาณอย่างนั้น แล้วพระโคดมซึ่งยังหนุ่มโดยกำเนิดและบวชใหม่ จะปฏิญาณได้อย่างไร
พระพุทธเจ้าไม่ได้โต้เถียงเรื่องอายุ แต่ตรัสว่ามีของ ๔ อย่างที่ไม่ควรดูถูกดูหมิ่นว่าเล็กน้อย คือ กษัตริย์ที่ยังทรงพระเยาว์ งูที่ตัวเล็ก ไฟที่ยังน้อย และภิกษุที่ยังหนุ่ม แล้วตรัสคาถาอธิบายทีละข้อ
จบพระธรรมเทศนา พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงประกาศพระองค์เป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะตลอดชีวิต
พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงเห็นว่าเจ้าลัทธิผู้สูงวัยและมีชื่อเสียงยังไม่ปฏิญาณว่าตรัสรู้ จึงสงสัยว่าพระพุทธเจ้าซึ่งยังหนุ่มทั้งโดยกำเนิดและโดยการบวช จะปฏิญาณได้อย่างไร
เมื่อรู้ตัวว่ากำลังคิด "เด็กแค่นี้จะรู้อะไร" ให้หยุดแล้วถามตัวเองว่า เรากำลังฟังเนื้อหา หรือกำลังฟังแค่อายุของคนพูด
ไม่ควรดูหมิ่นเจ้าชายผู้มีชาติกำเนิดสูงว่ายังเยาว์ เพราะเมื่อได้ครองราชย์แล้ว หากทรงพิโรธ ก็ลงราชอาญาอย่างหนักได้ ผู้รักษาชีวิตตนจึงไม่ควรสบประมาท
คนที่วันนี้ยังเป็นเด็กฝึกงานหรือลูกน้องใหม่ วันหน้าอาจเป็นผู้มีบทบาทสำคัญ ให้เกียรติทุกคนตั้งแต่วันแรก ไม่ใช่เพราะหวังผล แต่เพราะไม่ควรประมาทใคร
เห็นงูในบ้านหรือในป่า ไม่ควรดูแคลนว่าตัวเล็ก เพราะงูมีพิษ อาจกัดชายหญิงที่เผลอตัวได้
ความเสี่ยงเล็ก ๆ เช่น สายไฟชำรุดหรือบั๊กเล็ก ๆ ในระบบ อย่าคิดว่าไม่เป็นไร ให้จัดการตั้งแต่ยังเล็ก
ไม่ควรดูแคลนไฟว่าเล็กน้อย เพราะเมื่อได้เชื้อแล้วย่อมกลายเป็นกองไฟใหญ่ ลามไหม้ชายหญิงที่เผลอตัวได้
คำพูดกระทบกระทั่งเล็ก ๆ ในครอบครัวหรือทีม ถ้าปล่อยให้สะสมจะกลายเป็นความขัดแย้งใหญ่ ให้คุยกันตั้งแต่ยังเป็นไฟกองน้อย
คาถากล่าวว่า ป่าที่ถูกไฟไหม้ เมื่อเวลาผ่านไปหญ้าและต้นไม้ยังงอกขึ้นใหม่ได้ แต่ผู้ที่ล่วงเกินภิกษุผู้มีศีล ผลร้ายย่อมตามถึงเขาและลูกหลาน เปรียบเหมือนต้นตาลยอดด้วนที่ไม่งอกอีก คาถานี้ใช้ภาษาภาพของยุคนั้นเพื่อชี้ว่าคุณธรรมไม่ขึ้นกับอายุ ไม่ได้มีไว้ให้ใช้ขู่ผู้อื่น
เมื่อพบคนอายุน้อยที่มีความซื่อตรงและมีวินัย ให้ความเคารพในคุณธรรมนั้น ไม่ใช่นับอาวุโสอย่างเดียว
คาถาสรุปว่า บัณฑิตผู้เห็นประโยชน์ของตน พิจารณาเห็นงู ไฟ กษัตริย์ผู้มียศ และภิกษุผู้มีศีล แล้วพึงประพฤติต่อสิ่งเหล่านี้โดยชอบ คือไม่ประมาท ไม่ดูหมิ่น
ฝึกนิสัยประเมินสิ่งต่าง ๆ จากสาระจริง ไม่ใช่จากขนาด อายุ หรือภาพลักษณ์ภายนอก ก่อนตัดสินใจเรื่องใดให้ถามว่า เรากำลังมองข้ามอะไรเพราะมันดูเล็กหรือเปล่า
สังคมมักวัดคนจากอายุ ตำแหน่ง หรือประสบการณ์ที่เห็นได้จากภายนอก พระสูตรนี้เตือนว่าการตัดสินแบบนั้นอาจพลาดได้มาก สิ่งที่ดูเล็กอาจมีพลังซ่อนอยู่ ทั้งในทางดีและทางร้าย
ในที่ทำงาน น้องใหม่อาจเห็นปัญหาที่คนเก่ามองข้าม ในบ้าน ความคิดของลูกหลานอาจมีเหตุผลกว่าที่เราคิด ส่วนในทางกลับกัน นิสัยไม่ดีเล็ก ๆ หรือความขัดแย้งเล็ก ๆ ก็เหมือนไฟกองน้อยที่ลามได้ถ้าปล่อยไว้
พระสูตรไม่ได้สอนว่าคนหนุ่มสาวถูกเสมอ แต่สอนว่าอย่าใช้ความเยาว์หรือความเล็กเป็นเหตุผลในการตัดสิน ให้ดูที่คุณสมบัติจริง
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
นักบวชหลายสำนักถกกันว่าสัญญา (การรับรู้หมายรู้) ดับไปได้อย่างไร บ้างว่าเกิดดับเองไร้เหตุ บ้างว่ามีผู้บันดาล พร…
อุปาทานทุกะแสดงว่ากามุปาทานจับคู่อาศัยกันกับอุปาทานอีกสามอย่าง คือทิฏฐุปาทาน สีลัพพตุปาทาน และอัตตวาทุปาทาน ขณ…
อปทานของพระเถระที่ไม่ได้ถวายสิ่งของ แต่ถวายแรงงาน คือ กวาดลานโพธิ์ เก็บใบไม้ พรวนดิน พัดอาสนะ เหยียบนวด สร้างว…
ภิกษุผู้ผูกโกรธไม่ยอมให้เพื่อนร่วมทางยืมผ้ากรองน้ำจนเพื่อนตาย พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติว่าเมื่อถูกขอต้องให้ นอกจาก…