หลักธรรมพื้นฐาน

มหาปเทส ๔: ตรวจสอบว่าใช่คำสอนจริงหรือไม่

จตฺตาโร มหาปเทสา

หลักที่พระพุทธเจ้าวางไว้เองสำหรับตรวจว่าคำที่อ้างว่าเป็นพุทธพจน์จริงหรือไม่ — ไม่ว่าจะอ้างว่าได้ยินจากใคร ให้นำไปเทียบกับพระสูตรและพระวินัยก่อนเสมอ

๕ ข้อ

ในสัญเจตนิยวรรค จตุกกนิบาต ทรงแสดงมหาปเทส ๔ คือหลักอ้างอิงใหญ่ ๔ กรณี ได้แก่ มีผู้กล่าวว่าได้ฟังมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาค ได้ฟังมาจากสงฆ์ที่มีพระเถระเป็นประธาน ได้ฟังมาจากพระเถระพหูสูตจำนวนมาก หรือได้ฟังมาจากพระเถระพหูสูตรูปเดียว ว่า "นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสั่งสอนของพระศาสดา"

ทรงสอนว่า ไม่พึงชื่นชมและไม่พึงคัดค้านคำนั้นทันที แต่ให้เรียนบทและพยัญชนะให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าลงกันไม่ได้ พึงสรุปว่าไม่ใช่พระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแน่นอน ภิกษุรูปนั้นจำมาผิด ถ้าลงกันได้ พึงสรุปว่าเป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคแน่นอน

หลักเดียวกันนี้ปรากฏในมหาปรินิพพานสูตรด้วย

  1. ๑

    อ้างว่าได้ฟังมาจากพระพุทธเจ้าเอง สมฺมุขา เมตํ ภควโต สุตํ

    แม้มีผู้อ้างว่าได้ยินมาเฉพาะพระพักตร์ ก็ไม่พึงเชื่อหรือคัดค้านทันที แต่ให้นำไปเทียบกับพระสูตรและพระวินัยก่อน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ข้อความที่ขึ้นต้นว่า "พระพุทธเจ้าตรัสว่า" ไม่ได้แปลว่าตรัสจริง ให้ตรวจก่อนแชร์ทุกครั้ง

  2. ๒

    อ้างว่าได้ฟังมาจากสงฆ์ อมุกสฺมึ นาม อาวาเส สงฺโฆ วิหรติ

    แม้อ้างว่าได้ยินมาจากสงฆ์ที่มีพระเถระเป็นประธานในอารามหนึ่ง ก็ต้องตรวจสอบเช่นเดียวกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความน่าเชื่อถือของสถาบันหรือสำนักไม่ใช่หลักฐานในตัวเอง คำสอนต้องตรวจสอบได้กับต้นทาง

  3. ๓

    อ้างว่าได้ฟังมาจากพระเถระหลายรูป สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู วิหรนฺติ พหุสฺสุตา

    แม้อ้างว่าได้ยินจากพระเถระพหูสูตหลายรูป ผู้ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ก็ต้องตรวจสอบเช่นเดียวกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เรื่องที่ "ใคร ๆ ก็พูดกัน" หรือหลายสำนักสอนตรงกัน ก็ยังควรตรวจกับต้นทางอยู่ดี

  4. ๔

    อ้างว่าได้ฟังมาจากพระเถระรูปเดียว เอโก เถโร ภิกฺขุ วิหรติ พหุสฺสุโต

    แม้อ้างว่าได้ยินจากพระเถระพหูสูตรูปเดียว ก็ต้องตรวจสอบเช่นเดียวกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ครูที่เคารพก็อาจจำคลาดเคลื่อนได้ การตรวจสอบไม่ใช่การไม่เคารพ แต่เป็นการเคารพคำสอนตามที่พระพุทธเจ้าทรงวางไว้

  5. ๕

    หลักตรวจ: เทียบพระสูตร สอบพระวินัย สุตฺเต โอตาเรตพฺพานิ วินเย สนฺทสฺเสตพฺพานิ

    เรียนบทและพยัญชนะให้ดี แล้วนำไปสอบสวนในพระสูตร เทียบเคียงในพระวินัย ถ้าลงกันไม่ได้ พึงทิ้งเสีย ถ้าลงกันได้ พึงรับไว้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใช้ช่องค้นหาของเว็บนี้ค้นคำสำคัญในข้อความที่สงสัย ถ้าหาไม่เจอเลย หรือขัดกับหลักใหญ่ ก็ยังไม่ควรเชื่อว่าเป็นพุทธพจน์

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ยุคนี้มีข้อความที่อ้างว่า "พระพุทธเจ้าสอนว่า..." แชร์กันจำนวนมาก หลายข้อความไม่มีอยู่ในพระไตรปิฎกเลย มหาปเทสคือเครื่องมือที่พระพุทธเจ้าวางไว้สำหรับเรื่องนี้โดยตรง

วิธีใช้ในยุคนี้คือ ไม่ต้องรีบเชื่อหรือรีบปฏิเสธ แต่ลองค้นดูว่ามีข้อความนั้นอยู่ในพระไตรปิฎกจริงหรือไม่ และสอดคล้องกับหลักใหญ่อย่างอริยสัจ ศีล สมาธิ ปัญญาหรือเปล่า เว็บนี้มีหน้าค้นหาที่ใช้ตรวจแบบนี้ได้ อ่านคู่กับหน้ากาลามสูตร ๑๐

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

เกวัฏฏสูตร: ภิกษุถามเทวดาไปจนถึงมหาพรหม กับนกดูฝั่ง

ตีรทสฺสึ สกุณํ

ภิกษุรูปหนึ่งสงสัยว่ามหาภูตรูป ๔ ดับไม่มีเหลือที่ไหน จึงไปถามเทวดาทีละชั้นจนถึงมหาพรหม ไม่มีใครรู้ มหาพรหมอายจ…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้