มหากปิชาดก: ผู้นำที่ยอมทอดตัวเป็นสะพาน
ใช้ในชีวิตประจำวัน

มหากปิชาดก: ผู้นำที่ยอมทอดตัวเป็นสะพาน

มหากปิชาตกํ

พญาลิงเอาตัวเองขึงเป็นสะพานให้ฝูงลิงข้ามพ้นภัย เมื่อพระราชาถามว่าลิงเหล่านั้นเป็นอะไรกับท่าน พญาลิงตอบว่าตนเป็นผู้ปกครองหมู่ และสอนว่าผู้ปกครองพึงแสวงหาความสุขให้ทุกคน

๖ ข้อ

ในมหากปิชาดก สัตตกนิบาต ชาดก ขุททกนิกาย คาถาเป็นบทสนทนาระหว่างพระราชากับพญาลิง พระราชาถามว่า ท่านทำตัวเองเป็นสะพานให้ลิงเหล่านี้ข้ามไปได้อย่างปลอดภัย ท่านเป็นอะไรกับพวกมัน หรือพวกมันเป็นอะไรกับท่าน

พญาลิงตอบว่า ตนเป็นใหญ่ เป็นผู้ดูแลฝูง เมื่อฝูงลิงหวาดกลัวและโศกเศร้า ตนจึงกระโจนไปไกล ผูกเถาวัลย์ข้างหนึ่งไว้กับต้นไม้ อีกข้างผูกไว้ที่เอว แล้วกระโจนกลับมา แต่ไปไม่ถึง จึงใช้มือเหนี่ยวกิ่งไม้ไว้ ร่างกายถูกขึงตึงเหมือนสายพิณ ฝูงลิงจึงไต่ข้ามไปได้โดยสวัสดี พญาลิงกล่าวว่า จะถูกจองจำหรือถูกฆ่าก็ไม่เดือดร้อน เพราะได้นำความสุขมาให้หมู่ที่ตนปกครอง แล้วสอนพระราชาว่า กษัตริย์ผู้มีปัญญาพึงแสวงหาความสุขให้แก่แว่นแคว้น สัตว์พาหนะ กองทัพ และชาวเมืองทั้งปวง

ชาดกในพระไตรปิฎกมีเพียงคาถา อรรถกถาเล่าเพิ่มว่า ฝูงลิงอาศัยต้นมะม่วงริมแม่น้ำ พระราชาแห่งพาราณสีเสด็จมาและให้คนล้อมต้นไม้ไว้ พญาลิงบาดเจ็บสาหัสจากการเป็นสะพาน พระราชาทรงให้นำลงมาดูแล และพญาลิงสิ้นชีวิตหลังให้โอวาทนี้

  1. ๑

    ผู้นำคือผู้ดูแลหมู่ ยูถสฺส ปริหารโก

    เมื่อพระราชาถามว่าลิงเหล่านั้นเป็นอะไรกับท่าน พญาลิงไม่ได้ตอบว่าเป็นญาติหรือเป็นลูก แต่ตอบว่าตนเป็นใหญ่ เป็นผู้ดูแลฝูง ตำแหน่งจึงมาพร้อมหน้าที่ดูแล

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าเราเป็นหัวหน้า ให้ถามตัวเองว่า วันนี้เราใช้ตำแหน่งเพื่อดูแลทีม หรือเพื่อให้ทีมดูแลเรา

  2. ๒

    เห็นความกลัวของคนในความดูแล เตสํ โสกปเรตานํ

    พญาลิงลงมือเพราะเห็นว่าฝูงลิงถูกความโศกครอบงำและหวาดกลัว ผู้นำเริ่มจากการรับรู้ความรู้สึกของคนในหมู่ ก่อนจะคิดหาทางแก้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ในช่วงที่องค์กรหรือครอบครัวมีวิกฤต ให้ถามคนรอบตัวตรง ๆ ว่ากังวลเรื่องอะไร ก่อนจะประกาศแผน

  3. ๓

    ลงมือแก้ปัญหาด้วยตัวเอง อุลฺลงฺฆยิตฺวา อตฺตานํ

    พญาลิงกระโจนไปไกล ผูกเถาวัลย์ข้างหนึ่งไว้กับต้นไม้ อีกข้างผูกไว้ที่เอว แล้วกระโจนกลับ เมื่อไปไม่ถึงต้นเดิม ก็ใช้มือเหนี่ยวกิ่งไม้ไว้ แผนไม่ได้สมบูรณ์ แต่ปรับแก้หน้างานจนสำเร็จ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อทีมติดปัญหา ผู้นำไม่จำเป็นต้องมีแผนสมบูรณ์ก่อน ลงมือทำส่วนที่ยากที่สุดก่อน แล้วปรับไปตามสถานการณ์

  4. ๔

    รับภาระไว้เพื่อให้คนอื่นข้ามไป อตฺตานํ สงฺกมํ กตฺวา

    ร่างของพญาลิงถูกกิ่งไม้และเถาวัลย์ดึงไว้ตึงเหมือนสายพิณ ฝูงลิงเหยียบไต่ไปบนตัวและข้ามพ้นไปได้โดยสวัสดี

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อมีความผิดพลาดในทีม ผู้นำควรเป็นคนรับหน้าและอธิบายต่อผู้บริหารหรือลูกค้า แทนการชี้ตัวลูกน้อง

  5. ๕

    ไม่เดือดร้อนเพราะได้นำสุขมาให้ สุขมาหริตํ เตสํ

    พญาลิงกล่าวว่า จะถูกจองจำหรือถูกฆ่า ตนก็ไม่เดือดร้อนใจ เพราะได้นำความสุขมาให้แก่หมู่ที่ตนปกครองแล้ว ใจที่ทำหน้าที่ครบย่อมไม่มีความเสียใจ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อต้องเสียสละเพื่อคนในความดูแล เช่น สละเวลาพักผ่อนดูแลพ่อแม่ป่วย ให้ระลึกถึงความสุขที่เขาได้รับ ใจจะเบาลง

  6. ๖

    ผู้ปกครองพึงแสวงหาความสุขให้ทุกฝ่าย สพฺเพสํ สุขเมตพฺพํ

    พญาลิงยกเรื่องของตนเป็นอุปมาถวายพระราชาว่า กษัตริย์ผู้มีปัญญาพึงแสวงหาความสุขให้แก่แว่นแคว้น สัตว์พาหนะ กองทัพ และชาวเมืองทั้งหมด ไม่ใช่เฉพาะบางกลุ่ม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อต้องตัดสินใจในฐานะผู้รับผิดชอบ ให้ไล่ดูว่าใครบ้างที่ได้รับผลกระทบ รวมถึงคนที่ไม่มีเสียงในที่ประชุม

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ในภาษาปัจจุบัน ชาดกนี้คือภาพของหัวหน้าที่รับแรงกดดันไว้เอง เพื่อให้ทีมผ่านช่วงวิกฤตไปได้ ไม่ว่าจะเป็นหัวหน้างาน พ่อแม่ ครู หรือผู้นำชุมชน

อย่างไรก็ดี ไม่ควรตีความว่าผู้นำต้องทำงานจนร่างกายพังหรือละเลยสุขภาพของตัวเอง ในชีวิตจริง การ "เป็นสะพาน" มักหมายถึงการรับผิดชอบ การยืนหน้าแทนทีม และการวางแผนให้ทุกคนปลอดภัย ซึ่งทำได้ดีที่สุดเมื่อผู้นำยังมีแรงอยู่

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ปุคคลบัญญัติ: ต้นไม้ ๔ ชนิด แก่นกับกระพี้ในหมู่คณะ

รุกฺขูปมา ปุคฺคลา

ต้นไม้กระพี้อาจมีไม้แก่นล้อมรอบ ต้นไม้แก่นอาจมีไม้กระพี้ล้อมรอบ — อุปมาที่เตือนว่าคุณภาพของคนหนึ่งกับคุณภาพของ…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้