ช้างปาริไลยกะ: อยู่ลำพังในป่าเมื่อหมู่ไม่ฟังกัน

เรื่องนี้อยู่ในโกสัมพีขันธกะ พระวินัยปิฎก มหาวรรค ภาค ๒ (เล่ม ๕) ขันธกะนี้เล่าถึงความแตกแยกของภิกษุที่เมืองโกสัมพี และวิธีที่สงฆ์กลับมาสามัคคีกัน

พระพุทธเจ้าตรัสห้ามถึงสามครั้งว่าอย่าบาดหมางกัน แต่ภิกษุฝ่ายหนึ่งทูลให้พระองค์ทรงวางธุระ พวกตนจะรับผิดชอบเรื่องบาดหมางนี้เอง รุ่งขึ้นพระองค์เสด็จบิณฑบาต แล้วตรัสคาถาท่ามกลางสงฆ์ รวมทั้งคาถาว่าถ้าไม่ได้สหายที่มีปัญญา ก็พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนช้างที่ละโขลง แล้วเสด็จออกจากโกสัมพี ระหว่างทางทรงเยี่ยมพระภคุ และพระอนุรุทธะกับสหายที่อยู่กันอย่างสามัคคี

เมื่อถึงป่ารักขิตวันใกล้บ้านปาริไลยกะ พระพุทธเจ้าประทับที่โคนต้นรังใหญ่ ทรงดำริว่าเดิมอยู่ไม่สำราญเพราะภิกษุที่ทะเลาะกัน ตอนนี้อยู่ผู้เดียวเป็นสุข ช้างใหญ่ตัวหนึ่งก็เบื่อการเบียดเสียดในโขลง จึงปลีกตัวมาตักน้ำและปัดกวาดที่ถวายพระองค์ ส่วนเรื่องลิงถวายรวงผึ้ง ซึ่งคนไทยคุ้นเคยจากพระพุทธรูปปางป่าเลไลยก์ ไม่มีในพระวินัยตอนนี้ แต่มาจากอรรถกถา