สัมมาทิฏฐิสูตร: ความเห็นชอบ ๑๖ ปริยาย
ศึกษาเชิงลึก

สัมมาทิฏฐิสูตร: ความเห็นชอบ ๑๖ ปริยาย

สมฺมาทิฏฺฐิสุตฺตํ

พระสารีบุตรอธิบายว่า "ความเห็นชอบ" หมายถึงอะไร ด้วยรูปแบบเดียวซ้ำ ๑๖ ครั้ง — รู้สิ่งนั้น รู้เหตุเกิด รู้ความดับ และรู้ทางดับ

๕ ข้อ

ในสัมมาทิฏฐิสูตร มัชฌิมนิกาย พระสารีบุตรกล่าวแก่ภิกษุทั้งหลายว่า ที่เรียกว่าสัมมาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิ นั้น ด้วยเหตุเพียงเท่าไรอริยสาวกจึงชื่อว่ามีความเห็นตรง มีความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในธรรม และมาถึงสัทธรรมนี้

แล้วท่านตอบซ้ำหลายปริยาย ภิกษุทั้งหลายชอบใจแล้วถามว่ามีปริยายอื่นอีกไหม ท่านก็ตอบต่อไปจนครบ ๑๖ ปริยาย ทุกปริยายใช้โครงเดียวกัน คือรู้ชัดสิ่งนั้น รู้ชัดเหตุเกิดของสิ่งนั้น รู้ชัดความดับของสิ่งนั้น และรู้ชัดทางปฏิบัติให้ถึงความดับของสิ่งนั้น ซึ่งเป็นโครงเดียวกับอริยสัจ ๔

พระสูตรนี้เป็นคำอธิบายที่ละเอียดที่สุดเรื่องหนึ่งว่าความเห็นชอบในพระพุทธศาสนาไม่ใช่การเชื่อตามคำสอน แต่เป็นการเข้าใจเหตุและผลของสิ่งต่าง ๆ ตามจริง

  1. ๑

    รู้กุศลและอกุศล พร้อมรากของมัน อกุสลญฺจ ปชานาติ อกุสลมูลญฺจ ปชานาติ

    อริยสาวกรู้ชัดอกุศลคือกรรมบถ ๑๐ ฝ่ายชั่ว รู้ชัดรากของอกุศลคือโลภะ โทสะ โมหะ รู้ชัดกุศลคือกรรมบถ ๑๐ ฝ่ายดี และรู้ชัดรากของกุศลคืออโลภะ อโทสะ อโมหะ นี่คือสัมมาทิฏฐิปริยายแรก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    อ่านคู่กับหน้ากุศลกรรมบถ ๑๐ และอกุศลมูล ๓ · กุศลมูล ๓

  2. ๒

    รู้อาหาร เหตุเกิด ความดับ และทางดับ อาหารญฺจ ปชานาติ

    รู้ชัดอาหาร ๔ รู้ชัดว่าอาหารเกิดเพราะตัณหา รู้ชัดว่าอาหารดับเพราะตัณหาดับ และรู้ชัดว่าทางดับคืออริยมรรคมีองค์ ๘

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    อ่านคู่กับหน้าอาหาร ๔ ซึ่งอธิบายว่าเรากินอะไรบ้างในแต่ละวันนอกจากอาหารในจาน

  3. ๓

    รู้ทุกข์ เหตุเกิด ความดับ และทางดับ ทุกฺขญฺจ ปชานาติ

    รู้ชัดทุกข์ รู้ชัดเหตุเกิดทุกข์ รู้ชัดความดับทุกข์ และรู้ชัดทางปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ ซึ่งก็คืออริยสัจ ๔ โดยตรง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใช้โครงสี่ขั้นนี้กับปัญหาจริงในชีวิตทุกครั้ง ไม่หยุดอยู่ที่การรู้ว่ามีปัญหา

  4. ๔

    รู้แต่ละข้อของปฏิจจสมุปบาท ชรามรณญฺจ ปชานาติ

    ไล่ย้อนตั้งแต่ชรามรณะ ชาติ ภพ อุปาทาน ตัณหา เวทนา ผัสสะ สฬายตนะ นามรูป วิญญาณ สังขาร จนถึงอวิชชา แต่ละข้อรู้ชัดตัวมัน เหตุเกิด ความดับ และทางดับ รวมเป็น ๑๒ ปริยาย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ข้อนี้มีไว้เพื่อความเข้าใจภาพรวม อ่านคู่กับหน้าปฏิจจสมุปบาท ซึ่งอธิบายห่วงโซ่นี้อย่างละเอียด

  5. ๕

    รู้อาสวะ เหตุเกิด ความดับ และทางดับ อาสวญฺจ ปชานาติ

    รู้ชัดอาสวะ ๓ คือกามาสวะ ภวาสวะ อวิชชาสวะ รู้ว่าอาสวะเกิดเพราะอวิชชา ดับเพราะอวิชชาดับ และทางดับคืออริยมรรคมีองค์ ๘ เมื่อรู้อย่างนี้ย่อมละราคานุสัย บรรเทาปฏิฆานุสัย ถอนทิฏฐานุสัยและมานานุสัยว่า "เรามี" ละอวิชชา ทำให้วิชชาเกิด และทำที่สุดทุกข์ได้ในปัจจุบัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ปริยายสุดท้ายนี้ชี้ว่าความเห็นชอบที่สมบูรณ์ไม่ได้หยุดที่ความเข้าใจ แต่ทำให้กิเลสที่นอนเนื่องค่อย ๆ หมดไป อ่านคู่กับหน้าอนุสัย ๗

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

โครงสี่ขั้นของพระสูตรนี้ใช้ได้กับทุกปัญหาในชีวิต — ปัญหาคืออะไร เกิดจากอะไร ถ้าไม่มีปัญหานี้จะเป็นอย่างไร และทางไปสู่ตรงนั้นคืออะไร คนส่วนใหญ่หยุดอยู่ที่ขั้นแรก คือบ่นถึงปัญหา แต่ไม่เคยไล่ให้ครบสี่ขั้น

ลองใช้กับเรื่องที่ทุกข์ใจที่สุดตอนนี้ เขียนสี่บรรทัดตามโครงนี้ มักจะเห็นทางออกชัดขึ้นกว่าการคิดวนไปมา อ่านคู่กับหน้าอริยสัจ ๔

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้