ใช้ในชีวิตประจำวัน

เถรวรรค: ผู้อาวุโสที่เป็นที่รักและน่าเคารพ

เถโร ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ

ผู้อาวุโสเป็นที่รักและน่าเคารพไม่ใช่เพราะฟันหัก ผมหงอก หนังย่น แต่เพราะไม่ถูกกิเลสพาไป ไม่ลบหลู่ ไม่หลอกหาผลประโยชน์ มีหิริโอตตัปปะ อดทน ช่วยงานส่วนรวม และพูดดี — และยิ่งอาวุโสมาก ความเห็นผิดก็ยิ่งทำให้คนมากเสียหาย

๘ ข้อ

ในเถรวรรค อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต มีพระสูตรต่อเนื่องกันเจ็ดสูตร ขึ้นต้นเหมือนกันว่า ภิกษุผู้เถระประกอบด้วยธรรมห้าประการ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจ ไม่เป็นที่เคารพ และไม่เป็นที่ยกย่องของเพื่อนพรหมจรรย์ แล้วแสดงฝ่ายตรงข้ามที่ทำให้เป็นที่รักและเคารพ แต่ละสูตรให้ชุดธรรมห้าประการต่างกัน

สูตรที่แปดคือเถรสูตร ทรงชี้ว่าพระเถระที่บวชนาน มีชื่อเสียง มีบริวาร มีลาภ และเป็นพหูสูต ถ้ามีความเห็นผิด ย่อมพาชนหมู่มากออกจากสัทธรรม เพราะคนทั้งหลายเอาอย่างท่านด้วยเห็นว่าท่านอาวุโสและมีชื่อเสียง แต่ถ้ามีความเห็นชอบ ก็เป็นประโยชน์แก่คนหมู่มากในทางเดียวกัน

ในนิโรธสูตร อาฆาตวรรค พระอุปวาณะทูลตอบว่าพระเถระที่เป็นที่รักมีศีล เป็นพหูสูต มีวาจาไพเราะ ได้ฌาน และสิ้นอาสวะ พระพุทธเจ้าตรัสรับรอง และตรัสว่าถ้าไม่มีธรรมเหล่านี้ เพื่อนพรหมจรรย์จะเคารพท่านเพราะฟันหัก ผมหงอก หนังย่นหรืออย่างไร

๑

ไม่ถูกกิเลสพาไป ไม่ลบหลู่ ไม่ตีเสมอ อมกฺขี จ อปฬาสี จ

ในรัชนียสูตร พระเถระที่เป็นที่รักไม่กำหนัดในสิ่งที่ชวนให้กำหนัด ไม่ขัดเคืองในสิ่งที่ชวนให้ขัดเคือง ไม่หลง ไม่โกรธ และไม่มัวเมาในสิ่งที่ชวนให้เป็นเช่นนั้น ในวีตราคสูตร ท่านปราศจากราคะ โทสะ โมหะ ไม่ลบหลู่ และไม่ตีเสมอ

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อรุ่นน้องทำผลงานได้ดี ผู้อาวุโสที่น่าเคารพจะชมตรง ๆ โดยไม่ลดทอนว่า "สมัยก่อนเราก็ทำได้"
๒

ไม่หลอกหาผลประโยชน์ น จ กุหโก โหติ น จ ลปโก

ในกุหกสูตร พระเถระที่เป็นที่รักไม่พูดหลอกลวง ไม่พูดหวังลาภ ไม่พูดเลียบเคียงหาลาภ ไม่พูดคาดคั้นให้บริจาค และไม่แสวงหาลาภด้วยลาภ

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ผู้อาวุโสไม่ควรใช้ตำแหน่งหรือความสนิทเพื่อขอผลประโยชน์ หรือให้ของเล็กน้อยเพื่อหวังได้สิ่งที่ใหญ่กว่ากลับมา
๓

มีศรัทธา หิริ โอตตัปปะ เพียร และปัญญา สทฺโธ โหติ หิรีมา โหติ โอตฺตปฺปี โหติ

ในอสัทธสูตร พระเถระที่เป็นที่รักเป็นผู้มีศรัทธา มีหิริ มีโอตตัปปะ ปรารภความเพียร และมีปัญญา ฝ่ายที่ไม่เป็นที่รักคือไม่มีศรัทธา ไม่ละอาย ไม่เกรงกลัวบาป เกียจคร้าน และมีปัญญาทราม

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ผู้นำที่ยังตั้งใจทำงานและยังเรียนรู้อยู่เสมอ ได้รับความเคารพมากกว่าผู้ที่อาศัยตำแหน่งแล้วหยุดพัฒนา
๔

อดทนต่อสิ่งกระทบ ขโม โหติ รูปานํ

ในอักขมสูตร พระเถระที่เป็นที่รักเป็นผู้อดทนต่อรูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะ ฝ่ายที่ไม่เป็นที่รักคือไม่อดทนต่อสิ่งเหล่านี้

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ผู้ใหญ่ในบ้านที่ไม่บ่นเรื่องอาหารไม่ถูกปาก เสียงดัง หรืออากาศร้อน ทำให้ทุกคนอยู่ด้วยสบายใจ
๕

ขยันช่วยงานส่วนรวม ทกฺโข โหติ อนลโส

ในปฏิสัมภิทาสูตร นอกจากปฏิสัมภิทาสี่แล้ว พระเถระที่เป็นที่รักยังเป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้านในกิจน้อยใหญ่ของเพื่อนพรหมจรรย์ มีปัญญาใคร่ครวญหาวิธีทำ สามารถทำ และสามารถจัดแจงได้

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
หัวหน้าที่ยังลงมือช่วยงานจุกจิกของทีมเมื่อจำเป็น และรู้วิธีจัดการให้งานเดินได้ เป็นที่รักมากกว่าผู้ที่สั่งอย่างเดียว
๖

มีศีล ความรู้ และวาจาที่ดี กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ

ในสีลสูตร พระเถระที่เป็นที่รักเป็นผู้มีศีล เป็นพหูสูต มีวาจาไพเราะ สละสลวย ไม่มีโทษ ให้รู้ความหมายได้ ได้ฌานสี่ตามปรารถนา และทำให้แจ้งเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติ

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ก่อนตักเตือนรุ่นน้อง ให้เลือกคำที่ชัดเจนและไม่ทำร้ายใจ เพราะคำพูดของผู้อาวุโสมีน้ำหนักมากกว่าที่เราคิด
๗

ยิ่งอาวุโสมาก ความเห็นยิ่งมีผลมาก อิติปิสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ

ในเถรสูตร พระเถระที่บวชนาน มีชื่อเสียง มีบริวาร มีลาภ และเป็นพหูสูต ถ้าเป็นมิจฉาทิฐิ ย่อมพาชนหมู่มากออกจากสัทธรรม เพราะคนเอาอย่างความเห็นของท่านด้วยเหตุว่าท่านบวชนาน มีชื่อเสียง มีลาภ และเป็นพหูสูต ถ้าเป็นสัมมาทิฐิ ก็พาคนหมู่มากเข้าสู่สัทธรรมด้วยเหตุเดียวกัน

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ยิ่งมีคนฟังเรามาก ยิ่งต้องตรวจสอบก่อนพูดหรือแชร์ความเห็น ถ้าไม่แน่ใจ การบอกว่า "ไม่แน่ใจ" คือความรับผิดชอบของผู้อาวุโส
๘

ไม่ใช่เพราะฟันหัก ผมหงอก หนังย่น ขณฺฑิจฺเจน ปาลิจฺเจน

ในนิโรธสูตร พระพุทธเจ้าตรัสรับรองคำตอบของพระอุปวาณะเรื่องธรรมห้าประการของพระเถระที่เป็นที่รัก แล้วตรัสว่าถ้าไม่มีธรรมเหล่านี้ เพื่อนพรหมจรรย์จะสักการะเคารพท่านด้วยความเป็นผู้มีฟันหัก มีผมหงอก มีหนังย่นหรืออย่างไร แต่เพราะมีธรรมเหล่านี้ จึงได้รับความเคารพ

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อรู้สึกว่ารุ่นน้องไม่ให้เกียรติ แทนที่จะอ้างอายุหรืออายุงาน ให้ถามว่าเรามีคุณสมบัติที่ควรเคารพครบแล้วหรือยัง

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

พระสูตรกลุ่มนี้ตรัสกับพระเถระ แต่ใช้ได้ตรงกับทุกคนที่อาวุโสกว่าคนรอบตัว ทั้งหัวหน้าทีม พนักงานรุ่นพี่ พ่อแม่ ปู่ย่าตายาย และผู้นำชุมชน ความอาวุโสทำให้คนฟัง แต่สิ่งที่ทำให้คนรักและเคารพจริงคือคุณสมบัติในใจและการกระทำ

บทเรียนที่แหลมคมที่สุดอยู่ในเถรสูตร ความอาวุโส ชื่อเสียง และความรู้เป็นเหมือนเครื่องขยายเสียง ถ้าความเห็นถูก ก็ขยายประโยชน์ ถ้าความเห็นผิด ก็ขยายความเสียหาย ผู้ที่อยู่ในตำแหน่งสูงจึงควรตรวจความเห็นของตนมากกว่าคนอื่น ไม่ใช่น้อยกว่า

บางข้อในพระสูตร เช่น ปฏิสัมภิทา ฌาน และการสิ้นอาสวะ เป็นคุณธรรมระดับสูงของนักบวช สำหรับคนทั่วไปให้ถือเป็นทิศทาง ส่วนข้อที่ใช้ได้ทันทีคือความอดทน ความซื่อตรง การช่วยงานส่วนรวม และวาจาที่ดี

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน