ธรรมสมาทานสูตร: สุขตอนนี้ ทุกข์ภายหลัง หรือกลับกัน
จตฺตาริมานิ ภิกฺขเว ธมฺมสมาทานานิสิ่งที่เรายึดถือปฏิบัติมี ๔ แบบ ตามสุขทุกข์ตอนทำและผลที่ตามมา บางอย่างนุ่มนวลตอนนี้แต่เหมือนเถามาลุวาที่ค่อย ๆ…
ข้อปฏิบัติ
อธิปไตย ๓
ตีณิ อาธิปเตยฺยานิ
สามอย่างที่ใช้เป็นใหญ่ในการตัดสินใจทำความดี — ตัวเอง โลก หรือธรรม พระพุทธเจ้าไม่ได้ปัดตกสองข้อแรก แต่ชี้ว่าทั้งสามควรนำไปสู่ที่เดียวกัน
๓ ข้อ
ในเทวทูตวรรค ติกนิบาต ทรงแสดงอธิปไตย ๓ ประการ คือ อัตตาธิปไตย (ถือตนเป็นใหญ่) โลกาธิปไตย (ถือโลกเป็นใหญ่) และธัมมาธิปไตย (ถือธรรมเป็นใหญ่)
ความน่าสนใจของพระสูตรนี้คือ ทั้งสามข้อถูกใช้ในทางดีทั้งหมด — ถือตนเป็นใหญ่ คือคิดว่าเราบวชมาไม่ใช่เพื่อสิ่งเหล่านี้ จึงไม่ควรตกไปในความคิดชั่ว ถือโลกเป็นใหญ่ คือคิดว่าในโลกนี้มีผู้รู้ใจผู้อื่นได้ ถ้าเราคิดชั่วเขาย่อมรู้และติเตียน ถือธรรมเป็นใหญ่ คือคิดว่าธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว เราควรปฏิบัติให้สมกับธรรมนั้น
พระสูตรจบด้วยคาถาว่า ไม่มีความลับในโลกสำหรับผู้ทำบาป ตัวเราเองย่อมรู้ว่าจริงหรือเท็จ
-
๑
อัตตาธิปไตย — ถือตนเป็นใหญ่ อตฺตาธิปเตยฺยํ
ระลึกว่าเราเริ่มทางนี้มาเพื่อพ้นทุกข์ ไม่ใช่เพื่อสิ่งต่ำ ๆ จึงไม่ควรตกไปในกามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก แล้วละอกุศล เจริญกุศล รักษาตนให้บริสุทธิ์
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันเมื่อถูกล่อให้ทำสิ่งที่ไม่ดี ถามว่า "นี่ใช่คนที่เราตั้งใจจะเป็นหรือ" ใช้ได้ดี แต่ระวังไม่ให้กลายเป็นความถือตัว
-
๒
โลกาธิปไตย — ถือโลกเป็นใหญ่ โลกาธิปเตยฺยํ
ระลึกว่าโลกนี้กว้าง มีสมณพราหมณ์และเทวดาผู้รู้ใจผู้อื่น ถ้าเราคิดชั่ว ท่านเหล่านั้นย่อมรู้และติเตียน จึงละอกุศล เจริญกุศล
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันการนึกถึงคนที่เราเคารพว่าเขาจะคิดอย่างไร ช่วยยับยั้งได้ดี แต่อย่าให้กลายเป็นทำดีเพียงเพื่อให้คนเห็น
-
๓
ธัมมาธิปไตย — ถือธรรมเป็นใหญ่ ธมฺมาธิปเตยฺยํ
ระลึกว่าธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว เห็นได้ด้วยตน ไม่ขึ้นกับกาล มีเพื่อนพรหมจรรย์ผู้รู้เห็นอยู่ ควรปฏิบัติให้สมกับธรรมนั้น จึงละอกุศล เจริญกุศล
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันเวลาความเห็นของเราขัดกับความเห็นของคนส่วนใหญ่ ให้กลับมาดูว่าอะไรถูกตามเหตุผลและตามธรรม ไม่ใช่ว่าใครเสียงดังกว่า
ลองใช้ในชีวิตประจำวัน
ทั้งสามข้อเป็นแรงจูงใจที่ใช้ได้ในวันที่ต่างกัน — วันที่อยากทำชั่วแต่คิดถึงศักดิ์ศรีของตัวเองได้ วันที่ยับยั้งได้เพราะกลัวคนอื่นรู้ และวันที่ทำดีได้เพราะเห็นว่ามันถูก
แต่ถ้าจะให้มั่นคงที่สุด ให้ฝึกไปทางธัมมาธิปไตย เพราะถือตนเป็นใหญ่อาจกลายเป็นความหยิ่ง ถือโลกเป็นใหญ่อาจกลายเป็นการทำตามกระแส ส่วนธรรมไม่เปลี่ยนไปตามอารมณ์ของเราหรือของสังคม
เวลาต้องตัดสินใจเรื่องยาก ลองถามทั้งสามคำถาม: "สมกับตัวเราไหม" "ผู้รู้จะว่าอย่างไร" และ "ถูกต้องตามธรรมไหม"
ที่มาในพระไตรปิฎก
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
- เทวทูตวรรค (ติกนิบาต) ฉบับหลวง · เล่ม ๒๐ · หน้า ๑๒๖ อธิปเตยยสูตร: อัตตาธิปไตย โลกาธิปไตย ธัมมาธิปไตย
- อัตตทีปสูตร ฉบับหลวง · เล่ม ๑๗ · หน้า ๔๒ มีตนเป็นที่พึ่งคู่กับมีธรรมเป็นที่พึ่ง
หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ
มาฆสูตร: ให้ด้วยทรัพย์สุจริต ด้วยใจผ่องใส
มาฆสุตฺตํมาฆมาณพหาทรัพย์โดยสุจริตแล้วแบ่งให้คนจำนวนมาก จึงทูลถามว่าการให้เช่นนี้ได้บุญมากไหม ควรให้ใคร และทานจะบริสุทธิ…
จังกีสูตร: รักษาความจริง รู้ความจริง ถึงความจริง
จงฺกีสุตฺตํมาณพหนุ่มถามว่าพราหมณ์ยืนยันว่า "สิ่งนี้เท่านั้นจริง" ได้หรือไม่ พระพุทธเจ้าทรงแยกสามขั้น: การรักษาความจริงคือ…
อธิกรณสมถะ ๗: เจ็ดวิธีระงับข้อพิพาทอย่างเป็นธรรม
สมถกฺขนฺธกํวิธีที่พระวินัยใช้ระงับเรื่องขัดแย้งในสงฆ์ ตั้งแต่การพิจารณาต่อหน้าทุกฝ่าย การรับรองผู้บริสุทธิ์ การไม่เอาผิดส…