โคปาลกสูตร: นายโคบาลผู้ดูแลฝูงให้เจริญ
ข้อปฏิบัติ

โคปาลกสูตร: นายโคบาลผู้ดูแลฝูงให้เจริญ

โคปาลกสุตฺตํ

นายโคบาลที่ไม่รู้จักโค ไม่เขี่ยไข่แมลงวันออก ไม่ปิดแผล ไม่รู้ท่าน้ำ รีดนมจนหมด ย่อมเลี้ยงฝูงให้เจริญไม่ได้ — ภิกษุก็เช่นกัน องค์ ๑๑ ข้อที่ทำให้งอกงามในธรรมวินัย ตั้งแต่ละวิตกที่เป็นอกุศล สำรวมอินทรีย์ ถามผู้รู้ ไปจนถึงรู้ประมาณในการรับ

๑๑ ข้อ

ในโคปาลกสูตร อังคุตตรนิกาย เอกาทสกนิบาต พระพุทธเจ้าตรัสว่า นายโคบาลผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๑ ย่อมไม่สามารถดูแลฝูงโคให้เจริญแพร่หลายได้ คือ ไม่รู้จักรูป ไม่ฉลาดในลักษณะ ไม่เขี่ยไข่แมลงวันออก ไม่ปิดแผล ไม่สุมไฟให้มีควัน ไม่รู้ท่าน้ำ ไม่รู้ว่าโคดื่มน้ำแล้วหรือยัง ไม่รู้ทาง ไม่ฉลาดในที่หากิน รีดนมจนไม่เหลือ และไม่ให้เกียรติโคผู้ที่เป็นพ่อฝูงเป็นพิเศษ

ภิกษุผู้มีองค์ ๑๑ ที่ตรงกันก็ไม่อาจงอกงามในธรรมวินัยนี้ จากนั้นทรงอธิบายทีละข้อว่าแต่ละองค์ของนายโคบาลหมายถึงอะไรในการปฏิบัติ และตรัสฝั่งตรงข้ามว่า ผู้ที่มีองค์ครบย่อมงอกงามได้

พระสูตรนี้แสดงแก่ภิกษุ ข้อเรื่องการรับปัจจัยและการเคารพพระเถระจึงเป็นบริบทของพระสงฆ์ เนื้อหาเดียวกันนี้ปรากฏในมหาโคปาลกสูตร มัชฌิมนิกายด้วย

  1. ๑

    รู้จักรูป รูปญฺญู

    นายโคบาลต้องรู้จักโคของตน ภิกษุรู้จักรูปคือ รู้ตามความเป็นจริงว่ารูปทั้งปวงคือมหาภูตรูป ๔ และรูปที่อาศัยมหาภูตรูป ๔

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตร่างกายตัวเองตามจริง ทั้งความแข็ง ความร้อน การเคลื่อนไหว โดยไม่เติมความชอบหรือไม่ชอบลงไป

  2. ๒

    ฉลาดในลักษณะ กมฺมลกฺขโณ พาโล กมฺมลกฺขโณ ปณฺฑิโต

    ภิกษุฉลาดในลักษณะคือ รู้ตามความเป็นจริงว่า คนพาลมีกรรมเป็นเครื่องหมาย บัณฑิตก็มีกรรมเป็นเครื่องหมาย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ดูคนจากการกระทำที่ทำซ้ำ ๆ ไม่ใช่จากคำพูด ตำแหน่ง หรือภาพลักษณ์

  3. ๓

    เขี่ยไข่แมลงวันออก อาสาฏิกํ สาเฏตา

    ภิกษุไม่ยอมให้กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก และอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นค้างอยู่ แต่ละ บรรเทา ทำให้สิ้นไป ให้ถึงความไม่มี

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อรู้ตัวว่ากำลังคิดแค้นหรือคิดร้ายใคร ให้หยุดตั้งแต่ตอนนั้น อย่าปล่อยให้ความคิดขยายเป็นแผนการ

  4. ๔

    ปิดแผล วณํ ปฏิจฺฉาเทตา

    ภิกษุเห็นรูปด้วยตา ได้ยินเสียงด้วยหู จนถึงรู้ธรรมารมณ์ด้วยใจ แล้วไม่ถือเอาโดยนิมิตและอนุพยัญชนะ สำรวมอินทรีย์ที่ถ้าไม่สำรวมแล้วอภิชฌาและโทมนัสจะไหลเข้ามา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    รู้ว่าสิ่งไหนเป็นจุดอ่อนของตัวเอง เช่น แอปช้อปปิ้งหรือข่าวที่ทำให้โกรธ แล้วปิดทางเข้านั้นไว้

  5. ๕

    สุมไฟให้มีควัน ธูมํ กตฺตา

    ภิกษุแสดงธรรมที่ได้ฟังได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สิ่งดีที่ได้เรียนรู้ ให้แบ่งปันต่อด้วยท่าทีเรียบง่าย การอธิบายให้คนอื่นฟังยังทำให้เราเข้าใจชัดขึ้นด้วย

  6. ๖

    รู้ท่าน้ำ ติตฺถํ ชานาติ

    ภิกษุเข้าไปหาภิกษุผู้เป็นพหูสูต ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา ตามเวลาอันสมควร แล้วสอบถามว่า พระพุทธพจน์นี้เป็นอย่างไร มีความหมายอย่างไร ท่านเหล่านั้นจึงเปิดเผยข้อที่ยังไม่เปิดเผย และบรรเทาความสงสัย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    หาคนที่รู้จริงในเรื่องที่เรากำลังศึกษา แล้วไปถามเป็นระยะ อย่าเรียนคนเดียวจนหลงทาง

  7. ๗

    รู้ว่าได้ดื่มแล้ว ปีตํ ชานาติ

    เมื่อมีผู้แสดงธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศไว้ ภิกษุได้ความรู้อรรถ ได้ความรู้ธรรม ได้ความปราโมทย์ที่ประกอบด้วยธรรม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    หลังฟังหรืออ่านธรรม ถามตัวเองว่าได้อะไรกลับมาจริง ๆ หนึ่งข้อ ไม่ใช่แค่ฟังผ่านไป

  8. ๘

    รู้ทาง วีถึ ชานาติ

    ภิกษุรู้อริยมรรคมีองค์ ๘ ตามความเป็นจริง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อชีวิตมีทางเลือกมาก ให้ใช้มรรค ๘ เป็นเข็มทิศ ว่าทางเลือกนี้ตรงกับความเห็นชอบ การพูดชอบ และการเลี้ยงชีพชอบหรือไม่

  9. ๙

    ฉลาดในที่หากิน โคจรกุสโล

    ภิกษุรู้สติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ตรงกับที่นายโคบาลรู้ว่าที่ไหนเป็นที่หากินของโค

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ให้ใจมีที่อยู่ที่ดี เช่น กลับมารู้ลมหายใจหรือความรู้สึกในกาย แทนการปล่อยใจไปเล็มหญ้าในเรื่องที่ทำให้ร้อน

  10. ๑๐

    รีดนมให้เหลือ อนวเสสโทหี

    ผู้ที่รีดนมจนหมดคือภิกษุที่เมื่อคฤหบดีผู้มีศรัทธาปวารณาให้ขอจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และยารักษาโรคได้ตามต้องการ ก็ไม่รู้ประมาณในการรับ ผู้ที่ดีจึงรู้ประมาณ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อมีคนเสนอความช่วยเหลือ ให้รับเท่าที่จำเป็นจริง เพื่อให้น้ำใจของเขายังมีเหลือและความสัมพันธ์ยืนยาว

  11. ๑๑

    บูชาผู้นำฝูงเป็นพิเศษ อติเรกปูชาย ปูเชตา

    นายโคบาลให้เกียรติโคผู้ที่เป็นพ่อฝูงเป็นพิเศษ ภิกษุก็ตั้งเมตตากายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ทั้งต่อหน้าและลับหลัง ในพระเถระผู้รัตตัญญู บวชนาน เป็นสังฆบิดร เป็นผู้นำสงฆ์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ให้เกียรติผู้อาวุโสที่วางรากฐานมาก่อน ทั้งด้วยการกระทำ คำพูด และความคิด แม้ในเวลาที่เขาไม่เห็น

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

อุปมานายโคบาลใช้ได้ดีกับทุกคนที่ต้อง "ดูแลของตัวเองให้เติบโต" ไม่ว่าจะเป็นการฝึกใจ การเรียน หรือการทำงาน นายโคบาลที่ดีไม่ได้ทำเรื่องใหญ่ แต่ใส่ใจรายละเอียดเล็ก ๆ ทุกวัน เช่น ปิดแผล เขี่ยไข่แมลงวัน รู้ว่าโคได้ดื่มน้ำหรือยัง

หลายข้อแปลเป็นนิสัยสมัยใหม่ได้ตรง ๆ ความคิดร้ายที่ปล่อยค้างไว้ก็เหมือนไข่แมลงวันในแผลที่ลุกลามได้ การไม่รู้ประมาณในการรับความช่วยเหลือก็เหมือนรีดนมจนแม่โคไม่เหลืออะไร ความสัมพันธ์จึงอยู่ได้ไม่นาน

ข้อแรกเรื่องการรู้จักรูปตามความเป็นจริงเป็นเรื่องการพิจารณาเชิงลึก คนทั่วไปอาจเริ่มจากการรู้จักร่างกายของตัวเองว่าเปลี่ยนแปลงไปตามเหตุปัจจัย

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

กุลสูตร: สี่เหตุที่ทำให้ครอบครัวมั่งคั่งอยู่ได้ไม่นาน

กุลสุตฺตํ

ตระกูลที่ร่ำรวยแล้วจะตั้งอยู่ได้ไม่นานเพราะเหตุ ๔ อย่าง คือ ไม่ตามหาของที่หาย ไม่ซ่อมของที่ชำรุด ไม่รู้ประมาณใ…

มหาประเทศ ๔: เมื่อไม่มีคำห้ามหรือคำอนุญาตเขียนไว้ ให้เทียบกับหลัก

ยํ ภิกฺขเว มยา อิทํ น กปฺปตีติ อปฺปฏิกฺขิตฺตํ

ตอนท้ายเภสัชชขันธกะ ภิกษุเกิดความลังเลว่าสิ่งใดทรงอนุญาต สิ่งใดไม่ทรงอนุญาต พระพุทธเจ้าจึงประทานหลักสำหรับอ้าง…

สุทธัฏฐกสุตตนิทเทส: ของมงคลตอนเช้าไม่ได้ทำให้ใจสะอาด

สุทฺธฏฺฐกสุตฺตนิทฺเทโส

คำอธิบายสุทธัฏฐกสูตรในมหานิทเทส ยกตัวอย่างความเชื่อว่าเห็นนกบางชนิด ได้ยินคำบางคำ หรือแตะของบางอย่างตอนเช้าแล้…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้