พระอัสสชิแสดงหัวใจพระศาสนา

พระเถระคิดว่า "ธรรมดาปริพาชกเหล่านี้ ย่อมเป็นปฏิปักษ์ต่อ พระศาสนา, เราจักแสดงความลึกซึ้งในพระศาสนาแก่ปริพาชกนี้," เมื่อ จะแสดงความที่ตนบวชใหม่ จึงกล่าวว่า "ผู้มีอายุ เราแลเป็นผู้ใหม่ บวชแล้วไม่นาน เพิ่งมาสู่ธรรมวินัยนี้, เราจักไม่สามารถแสดงธรรม โดยพิสดารก่อน." ปริพาชกเรียนว่า "ข้าพเจ้าชื่ออุปติสสะ, ขอพระผู้ เป็นเจ้ากล่าวตามสามารถเถิด จะน้อยหรือมากก็ตาม ข้อนั้นเป็นภาระ ของข้าพเจ้า เพื่อแทงตลอดด้วย ๑๐๐ นัย ๑,๐๐๐ นัย" ดังนี้แล้ว เรียนว่า

" จะมากหรือน้อยก็ตาม ขอพระผู้เป็นเจ้า จง

กล่าวเถิด, จงบอกแก่ข้าพเจ้าแต่ใจความเท่านั้น,

ข้าพเจ้าต้องการใจความ จะต้องทำพยัญชนะ

ให้มากไปทำไม." เมื่อเขาเรียนอย่างนั้นแล้ว, พระเถระจึงกล่าวคาถาว่า

"ธรรมเหล่าใด มีเหตุเป็นแดนเกิด พระ-

ตถาคตตรัสเหตุแห่งธรรมเหล่านั้น และเหตุ

แห่งความดับแห่งธรรมเหล่านั้น พระมหาสมณะ

มีปกติตรัสอย่างนี้."