๕๓. บุพเพนิวาสานุสติญาณนิทเทส

ยตนะ ๑ โสตายตนะ ๑ ฆานายตนะ ๑ ชิวหายตนะ ๑ กายายตนะ ๑ มนายตนะ ๑.

ในบทนั้น พึงมีคำถามว่า ข้อนั้นจะพึงรู้ได้อย่างไรว่า นามรูป

เป็นปัจจัยแก่สฬายตนะ. ตอบว่า รู้ได้เพราะมีในความเป็นนามรูป.

จริงอยู่ อายตนะนั้น ๆ ย่อมมีในความเป็นแห่งนามและรูปนั้น ๆ. มิใช่

มีในที่อื่น.

บทว่า สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส - เพราะมีสฬายตนะเป็น ปัจจัย จึงมีผัสสะ ความว่า

ผัสสะอย่างสังเขปมี ๖ อย่าง มีจักขุสัมผัส

เป็นต้น. โดยพิสดารมี ๓๒ อย่าง ดุจวิญญาณ.

บทว่า ผสฺสปจฺจยา เวทนา - เพราะมีผัสสะเป็นปัจจัย จึงมี เวทนา ความว่า

เป็นต้นโดยทวาร เวทนาเหล่านั้นโดยประเภทมี ๖

บทว่า เวทนาปจฺจยา ตณฺหา - เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึง มีตัณหา ความว่า

พระเภท มีรูปตัณหาเป็นต้น ตัณหาอย่างหนึ่ง ๆ

แบบตัวอักษร