ธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็น เหตุสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

[๕๔๗] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๓

ในอวิคตปัจจัย มี " ๓

[๕๔๘] ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีวาระ ๓

สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

[๕๔๙] ธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่ ธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นกุศล โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

ธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่ธรรม ที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นกุศล โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

ธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ ธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

[๕๕๐] ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๙

ในอธิปติปัจจัย มี " ๗

ในอนันตรปัจจัย มี " ๕

ในสหชาตปัจจัย มี " ๓

ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๙

ในอวิคตปัจจัย มี " ๓

[๕๕๑] ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๙

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๙

[๕๕๒] ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๙

[๕๕๓] ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๙

แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น

กุสลัตติกเหตุเหตุสัมปยุตตทุกะ จบ