วิภังค์
ฉบับ มมร. · เล่ม ๗๗ · หน้า ๕๖๔ · ข้อ 273
เข้าสู่ระบบเพื่อคั่นหน้า

ภวจักรนี้เกิดขึ้นพร้อมแล้วประกอบ

ด้วยเหตุ เป็นทุกข์ ไม่เที่ยง มีความหวั่นไหว

เปลี่ยนแปลง ไม่ยั่งยืน ธรรมทั้งหลาย ย่อม

เกิดแต่ธรรมทั้งหลาย โดยความเป็นเหตุ

เพราะในธรรมเหล่านี้หาตัวตน และคนอื่น

มิได้.

ธรรมและอธรรม ย่อมยังธรรมและ

อธรรม ให้เกิดขึ้นเอง เพราะปัจจัยคือเหตุ

เป็นองค์ประกอบ ก็พระธรรมอันพระพุทธ-

เจ้า ทรงแสดงไว้ เพื่อความดับซึ่งเหตุ

ทั้งหลาย.

เมื่อเหตุทั้งหลายดับแล้ววัฏฏะก็ขาด

ไม่หมุนเวียน ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ใน

พระธรรมวินัยนี้ ย่อมมีเพื่อทำซึ่งที่สุดแท่ง

ทุกข์ ด้วยประการฉะนี้ อนึ่ง เมื่อค้นหา

ความเป็นสัตว์ไม่ได้ ความขาดสูญและความ

ยั่งยืน ก็ย่อมไม่มี.

ก็ในคำว่า วัฏฏะ ๓ ย่อมหมุนไปไม่มีกำหนด นี้ อธิบายว่า ภวจักรนี้มีวัฏฏะ ๓ ด้วยวัฏฏะ ๓ เหล่านั้น คือ "สังขารและภพ เป็นกรรมวัฏ อวิชชา ตัณหา อุปาทาน เป็นกิเลสวัฏ วิญญาณ นามรูป สฬาตนะ ผัสสะ และเวทนา เป็นวิปากวัฏ" พึงทราบว่า ย่อมหมุนไปโดยการหมุนไป