Katame dhammā kusalā? Yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṁ dhammapaṭisambhidā. Tesaṁ vipāke ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṁ dhammānaṁ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti— “imāni ñāṇāni idamatthajotakānī”ti, ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.
2. Akusalavāra
Catasso paṭisambhidā— atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā akusalā? Yasmiṁ samaye akusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti somanassasahagataṁ diṭṭhigatasampayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā …pe… dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā akusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṁ dhammapaṭisambhidā. Tesaṁ vipāke ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṁ dhammānaṁ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti— “imāni ñāṇāni idamatthajotakānī”ti, ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā. Catasso paṭisambhidā— atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā akusalā? Yasmiṁ samaye akusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti somanassasahagataṁ diṭṭhigatasampayuttaṁ sasaṅkhārena …pe… somanassasahagataṁ diṭṭhigatavippayuttaṁ …pe… somanassasahagataṁ diṭṭhigatavippayuttaṁ sasaṅkhārena …pe… upekkhāsahagataṁ diṭṭhigatasampayuttaṁ …pe… upekkhāsahagataṁ diṭṭhigatasampayuttaṁ sasaṅkhārena …pe… upekkhāsahagataṁ diṭṭhigatavippayuttaṁ …pe… upekkhāsahagataṁ diṭṭhigatavippayuttaṁ sasaṅkhārena …pe… domanassasahagataṁ paṭighasampayuttaṁ …pe… domanassasahagataṁ paṭighasampayuttaṁ sasaṅkhārena …pe… upekkhāsahagataṁ vicikicchāsampayuttaṁ …pe… upekkhāsahagataṁ uddhaccasampayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā …pe… dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā akusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṁ dhammapaṭisambhidā. Tesaṁ vipāke ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṁ dhammānaṁ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti— “imāni ñāṇāni idamatthajotakānī”ti, ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.
3. Vipākavāra
3.1. Kusalavipāka 3.1.1. Ahetukakusala