ก็ในคำว่า เมตฺตํ กโรถ มานุสิยา ปชาย นี้ พึงทราบวินิจฉัย ดังต่อไปนี้ :-

ชนเหล่าใด สร้างเมตตาจิตด้วยสามารถแห่งพระสูตรทั้งหลาย มีอาทิ อย่างนี้ว่า :-

พระราชาผู้ประกอบด้วยธรรม เช่น

กับฤาษี ชนะแผ่นดินอันประกอบด้วยหมู่-

สัตว์เจริญรอยตามกัน บูชายัญเหล่าใด คือ

อัสสเมธะ ๑ (ทรงพระปรีชาในการบำรุงสัตว์

พาหนะมีม้าเป็นต้น) ปุริสเมธะ ๑ (ทรงพระ

ปรีชาในการเกลี้ยกล่อมประชาชน ๑) สัมมา-

ปาสะ ๑ (ทรงมีพระอัธยาศัยดุจบ่วงคล้อง

น้ำใจประชาชน ๑) วาชเปยยะ ๑ (ทรงมี

พระวาจาเป็นที่ดูดดื่มใจคน ๑) นิรัคคฬะ

(ทรงปกครองพระนครไม่ต้องมีกลิ่นกลอน ๑)

มหายัญเหล่านั้น ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งเมตตา

จิตที่อบรมดีแล้ว ถ้าหากว่าบุคคลไม่มีจิต

ประทุษร้าย ย่อมแผ่เมตตาไปยังสัตว์แม้ตัว

หนึ่ง เพราะเหตุนั้น กุศลจึงมี ผู้มีใจเกื้อกูล

ต่อสัตว์ทั้งปวงเป็นผู้ประเสริฐทำบุญมาก.๑

๑. อัง. อัฏฐก. ๖๒/ข้อ ๙๑.