ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค
ฉบับ มมร. · เล่ม ๑๑ · หน้า ๒๕๒ · ข้อ 90
เข้าสู่ระบบเพื่อคั่นหน้า

ย่อมเกิดติดใจในสถานที่อยู่ตามปกติ สัตว์เหล่านั้นเจริญปฐมฌานแล้วลง จากสถานที่อยู่นั้น เพราะฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า ครั้งนั้น สัตว์ผู้ใดผู้หนึ่ง ดังนี้เป็นต้น .

บทว่า อายุกฺขยา วา ปุญฺกฺขยา วา ความว่า สัตว์เหล่าใด ทำบุญกรรมไว้มากแล้วไปบังเกิดในเทวโลก ที่มีอายุน้อยแห่งใดแห่งหนึ่ง สัตว์เหล่านั้นไม่อาจดำรงอยู่ตลอดอายุ ด้วยกำลังบุญของตน แต่จะจุติโดย ประมาณอายุของเทวโลกนั้นเอง ฉะนั้น จึงเรียกว่า จุติเพราะสิ้นอายุบ้าง ส่วนสัตว์เหล่าใด ทำบุญกรรมไว้น้อยแล้วไปบังเกิดในเทวโลกที่มีอายุยืน สัตว์เหล่านั้นไม่อาจดำรงอยู่ได้ตลอดอายุ ย่อมจุติเสียในระหว่าง เพราะ ฉะนั้น เรียกว่า จุติเพราะสิ้นบุญบ้าง.

บทว่า ทีฆมทฺธานํ ติฏฺติ ความว่า ตลอดกัลปหรือกึ่งกัลป.

บทว่า อนภิรติ ความว่า ปรารถนาให้สัตว์แม้อื่นมา. ก็ความระอา อันประกอบด้วยปฏิฆะ ไม่มีในพรหมโลก.

บทว่า ปริตสฺสนา ความว่า ความยุ่งยากใจ ความกระสับกระส่าย

ก็ความดิ้นรนนี้นั้น มี ๔ อย่างคือ

๑. ตาสตสฺสนา ความดิ้นรนเพราะความสะดุ้ง

๒. ตณฺหาตสฺสนา ความดิ้นรนเพราะตัณหา

๓. ทิฏฺิตสฺสนา ความดิ้นรนเพราะทิฏฐิ

๔. าณตสฺสนา ความดิ้นรนเพราะญาณ

ในความดิ้นรน ๔ อย่างนั้น อาศัยชาติ ชรา พยาธิ มรณะ รู้สึก กลัว รู้สึกน่ากลัว สยอง ขนลุก จิตสะดุ้ง หวาดหวั่น ดังนี้ นี้ชื่อว่า ความดิ้นรนเพราะความสะดุ้ง.