ไตร่ตรองธรรมที่ฟังแล้วเป็นต้น.

แลด้วยคำต้นแสดงว่า ธรรมนี้พร้อมพยัญชนะ เพราะฉะนั้นจึง ควรฟัง ด้วยคำหลังแสดงว่าธรรมนี้พร้อมอรรถ เพราะฉะนั้น จึงควร ใส่ใจไว้ให้ดี.

อีกอย่างหนึ่ง บทว่า สาธุกํ พึงประกอบด้วยบททั้ง ๒ (ว่า สาธุกํ สุณาหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ).

เพราะธรรมนี้ลึกโดยธรรม และลึกโดยเทศนา ฉะนั้น จึงต้องฟัง ให้ดี และเพราะธรรมนี้ลึกโดยอรรถและลึกโดยปฏิเวธ ฉะนั้น จึงต้อง ใส่ใจให้ดี พึงประกอบเนื้อควานอย่างนี้แล.

บทว่า ภาสิสฺสามิ ความว่า เราจักกล่าวแสดงสามัญญผลที่ได้ ปฏิญญาไว้อย่างนี้ว่า อาจ มหาบพิตร ดังนี้ โดยพิสดาร.

บทว่า เทสิสฺสามิ เป็นการแสดงโดยย่อ.

บทว่า ภาสิสฺสามิ เป็นการแสดงโดยพิสดาร.

เพราะเหตุนั้น พระวังคีสเถระจึงกล่าวว่า

พระผู้มีพระภาคเจ้าเทศนาโดยย่อบ้าง ตรัส

โดยพิสดารบ้าง พระสุรเสียงกังวาน

ไพเราะเหมือนเสียงนกสาลิกา พระปฏิภาณก็ไว.

เมื่อพระผู้มีพระภาคะเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว พระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิ- บุตร เจ้าแผ่นดินมคธก็เกิดพระอุตสาหะรับพร้อมพระพุทธดำรัส อธิบาย ว่า รับเฉพาะแล้ว.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่ พระเจ้า-

อชาตศัตรูนั้น. อธิบายว่า ได้ตรัสพระสูตรทั้งสิ้น มีคำว่า อิธ มหาราช