ตะพด. การระลึกถึงพระสูตรนั้น ๆ ในบรรดาพระสูตรทั้งหลายมี อนมตคฺ-

คิยสูตร เทวทูตสูตร อาทิตตสูตร อาสีวิสูปมสูตร อนาคตภยสูตร เป็นต้น ในเวลาที่จิตมุ่งหน้าสู่อารมณ์หยาบในภายนอก๑ แล้วหักห้ามจิตตุปบาทไว้ จากอารมณ์ที่หยาบ แล้วหยั่งลงในมูลกัมมัฏฐาน พึงทราบว่า เป็นเหมือน การตีโคด้วยไม้ตะพด ในเวลาที่มันบ่ายหน้าลงสู่ข้าวกล้า.๒

ด้วยเหตุนั้น พระโบราณาจารย์จึงได้กล่าวไว้ว่า :-

เพราะได้ฟังพระสูตรที่ตรัสดีแล้ว ใจจึงผ่อง

สงบ และจิตนั้นจะประสบปีติและสุข ในเวลานั้น

ใจของเธอจะดำรงอยู่ในอารมณ์ (แห่งกัมมัฏฐาน)

เหมือนโคที่กินข้าวกล้า ถูกหวดด้วยตะพดฉะนั้น.

บทว่า อุทุชิตํ แปลว่า จิตอันภิกษุข่มแล้ว. บทว่า สุทุชิตํ แปลว่า กายเป็นจิตอันภิกษุข่มไว้ดีแล้ว. อธิบายว่า อันเธอชนะแล้วด้วย

ดีบ้าง. บทว่า อุทุ สุทุ๓ นี้เป็นเพียงนิบาตท่านนั้น. บทว่า อชฺฌตฺตํ

แปลว่า มีอารมณ์เป็นภายใน. ในบทว่า สนฺติฏฺติ เป็นต้น มีอธิบายว่า สงบอยู่ด้วยอำนาจแห่งปฐมฌาน สงบนิง ด้วยอำนาจแห่งทุติยฌาน เป็นจิต มีธรรมอย่างเอกผุดขึ้น ด้วยอำนาจแห่งตติยฌาน ตั้งมั่นด้วยอำนาจแห่ง

๑. ปาฐะว่า ปุถุตฺตารมมณาภิมุขกาโล. อมนตคฆิย...ฉบับพม่าเป็น ปุถุตารมฺมณา

ภิมุขกาเล อนมตคฺคิย...แปลตามฉบับพม่า.

๒. ปาฐะว่า กิฏฺาภิมุขกาโล. ทณฺเฑน ฉบับพม่าเป็น กิฏาภิมุขกาเล ทณฺเฑน

แปลตามฉบับพม่า

๓. ปาฐะว่า อุรุ สุรุติ ฉบับพม่าเป็น อุทุ สุทุ และตรงตามฉบับพม่า.